Spine pain

Spine pain

Exercises & Yoga helps to relief lower Back Pain

Ayurveda_Nagpur_Back-pain_Spondilitis_slipped-disc_ayurvedic-treatment_parijatak_parijatak-ayurvedic_panchkarma-kerala_ke-710x300

Back exercises are almost always necessary to rehabilitate the spine and alleviate back pain. A controlled, gradual exercise program that is tailored to an individual is usually the most effective.
Exercise is such an important thing for all of us to be doing for a whole host of reasons. In the lower back, in particular, doing the right kinds of exercises for the lower back as part of an overall exercise routine can be such an important thing. Something that I tell people when they come in with lower back pain from a variety of different causes and they are concerned it could now be a lifelong thing that they are dealing with is I say,
These exercises help to stretch, strengthen and mobilize the lower back.When starting out, go gently to get used to the movements and work out how far you can go into each position without feeling pain.Aim to do this routine at least once a day if the pain allows. You can complement this routine with walking, cycling, and water-based activities.

Vajrasana (Diamond Pose)lower Back Pain
Vajrasana is the simple asana which can be practiced after lunch or dinner also. Vajrasana is also known as ‘diamond pose’ which is best for practicing breathing exercises and meditation. Regular practice makes you stronger and healthier.

Steps To Perform The Vajrasana Yoga Pose In 10 Steps

Step 1: Bend your knees and sit on your buttocks.

Step 2: The sides of your soles should be close together.

Step 3: Interlock your big toes.

Step 4: Maintain your posture so that your spine and neck are absolutely straight

Step 5: Place your palms on your knees and relax your shoulders.

Step 6: Balance your body in this position while taking deep and even breaths.

Step 7: Do not lean back or allow your spine to arch backwards.

Step 8: Keep your eyes closed and remain conscious of your breathing.

Step 9: Inhale and exhale slowly and allow your mind and body to relax completely.

Step 10: Sit in this pose for a minimum of 2 minutes. Once you are used to it, you can increase this to 5-10 minutes.

Follow these Vajrasana yoga pose steps carefully and do not make any changes to them. It is important to follow the Vajrasana sequence of steps to maximise the effects of this asana

Precautions

A person suffering from joint pain should not practice this asana.
Should practice under expert guidance

Benefits of Vajrasana

  • Calms the mind and bring stability in mind.
  • Cures constipation, acidity, increases digestion process.
  • Those suffering from gas problems can practice immediately after lunch or dinner.
  • Helps to get rid of back pain.
  • Cures stomach disorder.
  • Cures urinary problems.
  • Strengthens the sexual organs.
  • Increases blood circulation.
  • It is preferred for meditation and concentration.
  • Helps to reduce obesity.
  • Strengthens the thigh muscles.
  • Acts as painkiller in arthritis patients

Balasana (Child’s Pose)lower Back Pain

Balasana or Child’s Pose is one of the best yoga poses for beginners as it is a ‘forward bend asana’ that induces a calming effect on the individual’s mental, physical, and emotional faculties.This pose stretches and relaxes the spine

8 steps to do Balasana properly
1. Kneel on the floor.
2. Touch your big toes together and sit on your heels, then separate your knees about as wide as your hips.
3. Exhale and slowly lay your torso down between your thighs.
4. Broaden your lower back across the back of your pelvis and narrow your hip points towards your navel, so that they nestle down onto the inner thighs.
5. Lengthen your tailbone away from the back of your pelvis while you lift the base of your skull away from the back of your neck.
6. Lay your hands on the floor alongside your torso with your palms up, and release the front of your shoulders towards the floor.
7. Feel how the weight of the front of your shoulders pulls your shoulder blades wide across your back.
8. Stay in this position for 30 seconds to a minute

  • Precautions for Balasana
    You can use pillows under your forehead if it is difficult to place on the floor.
    If suffering from knees injuries or diarrhea should not do this asana.
    Those suffering from high blood pressure should not practice.

Benefits Balasana (Child’s Pose)
Stretches and Strengthens muscle of hips, thighs, and ankles
Helps to relieve stress and fatigue.
Increases blood circulation.
Helps to cure back pain.

Marjariasana – Cat Poselower back pain

Marjari‘ means ‘Cat’ and ‘asana’ means ‘pose’ so it is called Marjariasana (cat pose). From cat also we can learn the lesson in yoga. Marjari incorporate excellent stretch in yoga workout

Steps  to do Marjariasana :
Sit in Vajrasana, lean forward putting both your hands perpendicular to the ground and palms on the floor pointing forward.
You can shift the legs slightly apart. Now, your position resembles a standing cat with your trunk parallel to the ground and thighs vertical and straight.
Relax your body in this base position – shoulder, back muscles and thighs should all relax.
In this position, exhale completely letting your belly go inwards. You should move your head inwards between your shoulders while exhaling. Your back will automatically bend and arch upwards when you do this.
Hold this position for a few seconds, take deep breath and begin with second step.
The second step is to inhale and arch your back in the opposite direction. When you do this, the spine will bend slightly downwards. Now arch your head, neck and shoulders backwards as if you are looking up.
Hold this position for a few seconds, take a deep breath and get back to the original position.
Take 3-6 breaths each time holding the breath for up to 30 seconds.
This process of exhaling and inhaling can be repeated as many times as you are comfortable. Minimum six times will be ideal.
You should do Marjariasana with slow and deep breathing focusing on the stretch caused at back, neck and shoulders in the process. With regular practice, you will feel that stiffness gradually disappears and your back muscles and spine become flexible.

Precautions
Never push yourself beyond your comfort level.
In case of neck injury and pregnancy, please practice it under guidance of an experienced yoga teacher only.

Benefits of Marjariasana (The Cat Pose)

Flexible spine and back muscles. People suffering from Spondylitis and slipped disk will be more benefited.
Strengthened wrists and shoulders.
Massage of lower abdomen that includes the digestive system, intestines and reproductive organs.
Marjarisana relaxes the mind and improves blood circulation.
Women can practice Marjarisana to tighten the abdominal muscles and resume to original shape post-pregnancy.
Women who suffer menstrual irregularities, cramps and leucorrhoea get benefited from regular practice of Marjarisana. Reproductive disorders also get eliminated.

Shavasana – Just lying straight on back is called Shavasanalower back pain

This pose looks like sleeping pose. It is very simple and everyone can do this asana. But friends this pose needs lots of concentration. You have to concentrate on each part of the body.

Steps of Shavasana (Corpse Pose)
First lie down straight on your back on the floor. Put or maintain a distance of 1 foot in between your legs. Keep your both hands open, with palms facing upwards, at some distance away from your thighs.
Now slowly close your eyes keep your neck erect and relax your whole body.
After that slowly – slowly take deep breaths about 5 to 6 time. At this time, visualize each and every part of your body in your mind with resolution and the feeling that each and every organs is in a relax and free from all stress.

Precautions
Precautions Or Contraindications Of Shavasana. This asana is absolutely safe and can be practiced by anyone and everyone. Unless your doctor has advised you not to lie on your back, you can practice this asana. If you are pregnant, it might be a good idea to rest your head and chest on a bolster for comfort.

Kati Vasti: the back pain treatment

Ayurveda is the oldest science of healing. It is a science and art of appropriate living which helps to achieve longevity. According to Ayurveda principle there are two different treatments, one is palliative and the other one is purificatory.

To achieve a balanced state of body, mind and consciousness, Ayurveda prescribes purificatory therapy i.e Panchakarma for the cleansing of body toxins. Kativasti, a part of pre-operative procedure prior to Panchakarma is a very effective treatment for lower backache.

The waist area of the body is called Kati. Holding warm ayurvedic oils on the affected areas is called Vasti. Kati Vasti involves retention of warm thick medicated oil over the lower back or other parts of the spine for certain period.

The patient is asked to lie face down on the bed, and is applied medicated oil locally around the lumbo-sacral region. Then, a reservoir made of black gram dough is built around the lumbo-sacral area. Ensuring leak-proof, a lukewarm medicinal oil around 200-300ml is slowly poured into it.

The temperature of oil is maintained reheating and continuously adding more oil. The oil is kept on for 30-40 minutes.

Once this part of the treatment is over, the affected area may be gently massaged, followed by a steaming for 10-15 minutes for better absorption of the medicine. It is usually done in a course of 5 to 7 days as required according to Ayurveda practitioner.

Benefits of Kati Vasti:

1. Alleviates numbness due to Sciatic nerve compression & most types of low-back pain.
2. Strengthens back muscles which maintain normal curvature of the spine the bone tissues.

3. Effective treatment for any type of back pain & spinal disorders, stiffness and other back concerns related to spinal disc problems.

4. Increases the circulation in the region & highly effective in inflammatory conditions.

5. Kati Vasti alleviates lower back conditions like Lumber Spondylosis, Inter vertebral disc prolapses, Lumbago (low back ache), and Sciatica.

6. Alleviates pain associated with fracture, dislocation, spinal tuberculosis and tumors.

7. Strengthens the joints, muscles and soft tissues around and enables you to resume back your work and activities.

Kati Vasti can be taken as a preventive treatment also. It helps avoid problems related to back and keeps your spine healthy. As medicated oil gets deeply absorbed into the skin it both nourishes and strengthens the muscles and nerves. This is the one of the best treatment for healthy bone, muscle, vertebrae, spine, and nerves of lower back.

Dr Nitesh Khonde is an Ayurveda Specialist, Ayurveda doctor, Holistic healer, writer and consultant based in Nagpur, Maharashtra. parijatak.com

BLOGSSpine pain

असह्य पाठदुखी

पाठदुखीपाठदुखी

 

४ वर्षांपूर्वी कंबरदुखीने बेजार एक गृहस्थ माझ्याकडे आले होते. सुरुवातीचे बोलणॆझाल्यावर लक्षात आले की कंबरदुखीला निमित्त फक्त गाडीवरून जाताना बसलेल्या धक्क्याचे झाले. पण धक्का मात्र जबरदस्त बसला होता. धक्का बसल्यावर पाठ दुखणे, कंबर दुखणे सुरु झाले. एवढ्यावरच थांबले नाही. पायात चमका निघणे, मुंग्या येणे सुरु झाले. काही दिवसांनी उजव्या पायात कडकपणा आला. डॉक्टरांकडे गेल्यावर त्यांनी एमआरआय करायला सांगितले. एमआरआयमध्ये एल३-एल४- एल५ या मणक्यांमध्ये खूप जास्त दाब (कॉम्प्रेशन) आल्याचे स्पष्ट दिसत होते. उजव्या पायात रॅडिक्युलोपॅथी दिसत होती. म्हणून फिजियोथेरपी घेण्याचा सल्ला डॉक्टरांनी दिला. पण त्याने काही विशेष आराम किंवा फरक पडला नाही. त्यामुळे न्युरोसर्जनने शस्त्रक्रिया करण्यास सांगितले. त्यानंतर लगेच त्यांचे ऑपरेशन करण्यात आले. ऑपरेशन केल्यावर थोडे बरे वाटत होते. पण काही दिवसातच त्यांच्या दोन्ही पायातील संवेदना नाहीशा
झाल्या. न्युरोसर्जनने पुन्हा शस्त्रक्रिया करण्यास सांगितले. ती पण केली. पण विशेष आराम पडला नाही. केरळीय पंचकर्माने ही समस्या बरी होऊ शकते असे त्यांना कळले आणि इथे कोण असे पंचकर्म करुन देते याचा शोध घेत ते माझ्याकडे येऊन पोहचले. पोहचले काय! त्यांना उचलूनच क्लिनिकमध्ये आणले होते. ऑपरेशन आणि त्यांच्या परिस्थितीला फक्त दिड महिना झाला होता. त्यामुळे केरळीय पंचकर्माने ते लवकर बरे होऊ शकतील असे मला मनापासून वाटत होते. म्हणून त्यांना औषधोपचारासाठी तीन ते साडे तीन महिने द्यावे लागतील असे सांगितले. त्यातले अडीच महिने पंचकर्मासाठी लागतील याची त्यांना कल्पना दिली. पहिल्या दिवशी, अभ्यंगम व स्वेदन केले. दुसर्‍या दिवसापासून पुढे सात दिवस एलाकिडी केले. सोबत बस्ती व नस्यम सुरु केले. एलाकिडीमुळे रक्तसंचार वाढून विषाक्तता कमी झाली. सोबतच पाठीच्या मणक्यातील शिथिलता वाढली. दुसर्‍या आठवड्यात ४-५ लिटर तेलाने पिडिचिल केले. पिडिचिल करताना नाडी व दोषानुसार तेलाची निवड केली. यामुळे संपूर्ण शरीरातील वात कमी होऊन, रक्तसंचार वाढून स्नायु, मांसपेशी, मज्जारज्जू, कंडरा व शीरा सगळ्यांना मजबूती मिळण्यास मदत झाली. जोडीला नस्यम व बस्ती होतेच.
तिसर्‍या आठवड्यात नवराकिडी केले. यामध्ये बल्यद्रव्यांचा आणि नाडीनुसार, संवेदना प्राप्त करुन देणार्‍या औषधी द्रव्यांचा उपयोग केला. पुढे एकूण दोन आठवडे हाच उपचार केला. नस्यम ब बस्ती सुरुच ठेवले. पाचव्या आठवड्यात पुन्हा एलाकिडी, नस्यम, बस्ती केले. पाठीच्या कण्यावर विशिष्ट औषधी द्रव्यांचा लेप दिला. ही प्रक्रिया १५ दिवस केली. सातव्या आठवड्यात पुन्हा नवराकिडी, नस्यम व बस्ती केले. नस्यममुळे डोक्यातील विषद्रव्यांचा संचार बाहेर पडला तसेच मेंदूच्या हालचाली वाढून बल मिळाले व त्यामुळे मज्जारज्जूला सुद्धा बल मिळाले व तो पुनरुज्जिवित होऊ लागला. तसेच बस्तीमुळे हाडांवर, वातावर, मज्जारज्जूवर एकत्रित कार्य झाले. या सगळ्यामुळे जवळपास ४ आठवड्यात पायांना
संवेदना जाणवू लागल्या, हालचाल वाढली. आठव्या आठवड्यातही हेच उपचार केले. यामुळे आठव्या आठवड्याच्या शेवटी-शेवटी ते स्वतःच्या पायावर उभे राहून एक-एक पाऊल टाकू लागले. त्यांना ७०-८० टक्के आराम पडला. नवव्या आठवड्यात पुन्हा पिडिचिल केले. औषधी द्रव्यांचा लेप पाठीला दिला. तसेच शिरोबस्ती पण केली. दहाव्या आठवड्यात थलपोडिचिल केले. अभ्यंगम व स्वेदन केले. पाठीच्या कण्याला लेपनही केले. अभ्यांतर औषध रचनेत पाठीच्या कण्यावर, मज्जारज्जूवर व मेंदूवर कार्य करुन पाठीच्या कण्यातील स्निग्धता वाढवणार्‍या, मजबूती निर्माण करणार्‍या औषधी दिल्या. या सगळ्याचा एकत्रित परिणाम म्हणजे ते गृहस्थ पूर्णपणे बरे झाले. त्यांना व्यवस्थित चालता येऊ लागले. आज ते सर्वसामान्य आयुष्य जगत आहेत.

LifestyleSpine pain

पाठदुखीचे दुखणे

back pain

पाठदुखीचे दुखणे

 

पाठदुखी सामान्य वाटत असली तरी तिची कारणे मात्र अनेक असतात. आजचे युग स्पर्धात्मक असल्याने प्रत्येकजण यशाच्या मागे धावत असतो. प्रत्येकाला मागे राहण्याची भीती

वाटते. अशावेळी कधी स्वतःसाठी तर कधी कार्यालयासाठी रात्रंदिवस काम करणे भाग पडते. बरेचदा खूप प्रवास होतो. सतत खुर्चीवर बसून दहादहा तास काम, कमी झोप किंवा

निद्रानाश, कौटुंबिक किंवा कार्यालय पातळीवर प्रचंड ताण, पोषणमूल्यांचा अभाव, जंक आणि फास्ट फुड, व्यायामाचा अभाव यामुळे पाठदुखी उद्भवते. ही झाली नेहमीची कारणे.

पण, अनेकदा एखाद्या मोठ्या आजारामुळे शरीरात अशक्तपणा, पाठीचा कणा दुखावला गेला असेल असा अपघात, प्रसूतीच्यावेळी काही चुकांमुळे त्रास, खडतर रस्त्यांमुळे

वाहनावरून पडणे किंवा पाठीला धक्का बसणे यामुळेही पाठदुखीचा त्रास उद्भवतो. त्यामुळे पाठदुखी नेमकी कशामुळे याचे योग्यवेळी योग्य निदान आणि उपचार होणे गरजेचे आहे.

 

काही वर्षांपूर्वी अशीच एक केस आली होती. एक वरिष्ठ महिला अधिकारी विमानतळावरून कारने घरी जात होत्या. चालकाला स्पीड ब्रेकरचा अंदाज आल्याने गाडी त्यावरून

उसळली आणि त्या कारच्या छतापर्यंत उसळून पुन्हा सीटवर आल्या. पाठीचा कणा दाबल्या गेला. आयसीयूमध्ये दाखल करावे लागले. आठ दिवसाच्या उपचारानंतरही बरे वाटेना.

अनेक डॉक्टर्सचा सल्ला घेऊनही फायदा झाला नाही. शस्त्रक्रियेशिवाय पर्याय नाही असे चित्र त्यांच्या डोळ्यासमोर उभे रहात होते. परिस्थिती अवघड होती. चालणे, बसणे कठीण

झाले होते. कुणीतरी त्यांना केरळीय पंचकर्म करण्याचा सल्ला दिला. केरळला जाणे त्यांना शक्य नव्हते म्हणून मग माझा पत्ता काढत त्या आल्या. त्यांना उचलूनच क्लिनिकमध्ये

आणावे लागले होते. मी त्यांना परिस्थिती नीट समजावून सांगितली. उपचाराचे टप्पे समजावले आणि उपचार सुरू केले.

 

पहिल्या आठवड्यात पोटली मसाज करण्याचे ठरवले. मात्र पहिल्या दिवशी अभ्यंगम, स्वेदन, बस्ती नस्यम्ने सुरुवात केली. मग सात दिवस पोटली मसाज, नस्यम् आणि बस्ती

चिकित्सा केली. नाडी प्रकृतीनुसार वेगवेगळी औषधी वापरली. पोटली मसाजने दबलेला भाग मोकळा केला, नसांना मोकळे केले. वात कमी केला. त्यातील विषद्रव्यांचा संचार

बाहेर काढून टाकला. यामुळे वेदना कमी झाल्या. पाठीतील वाक कमी झाला. दुसऱ्या आठवड्यात कटी आणि त्रिकास्थि (सॅक्रम) भागाला कटीबस्ती केली. डोक्यातील विषद्रव्यांचा

संचार आणि वात कमी झाला. मेंदूची ताकद वाढून मज्जारज्जूला मजबुती मिळाली. तिसऱ्या आठवड्यात पीडिचिल केले. प्रकृती नाडीनुसार तेलाची निवड करून लिटर

 

शरीरावर सोडले. त्यामुळे संपूर्ण शरीरातील लवचिकता वाढली, वात कमी झाला. पाठीतील वाक बराच कमी होऊन मणके स्वस्थ आणि स्वस्थानी स्थापन झाले. मणक्यांचा आणि

पायांचा त्रास मोठ्या प्रमाणावर कमी झाला. चौथ्या आठवड्यात पुन्हा पोटली मसाज केली. यामुळे पाठीच्या कण्यात असलेला थोडाफार कडकपणा कमी झाला आणि मणक्यातील

उर्वरित थोडेफार बदल सामान्य झाले. सोबत नस्यम् बस्ती केले. पाचव्या आठवड्यात पुन्हा कटीबस्ती, नस्यम बस्ती केली तर सहाव्या आठवड्यात नवराकिडी चिकित्सा केली.

 

या औषधांमुळे चेतासंस्थेला, स्नायूंना, संधिबंधांना, कंडरांना (टेडॉन) बळ मिळाले आणि पाठदुखी संबंधित इतर लक्षणे नाहिशी झाली. अभ्यांतर रचनेत, पाचन सुधारण्यासाठी

पाठीच्या मणक्यातील दोषांचे पाचन, मणक्यातील स्निग्धता वाढवणे, मणक्याची, हाडांची मजबुती वाढवणे, मज्जारज्जूची मजबुती वाढवणे, स्नायू, संधिबंध, कंडरा यांची मजबुती

वाढवणे यासाठी औषध रचना केली. याबरोबरच मणके स्वस्थ व्हावे, मज्जारज्जू मोकळा करून रॅडिक्युलोपॅथी नॉर्मल व्हावी, दबलेला मणका मूळ स्थितीत यावा यादृष्टीने औषधे

दिली.

 

सहा आठवड्यांच्या चिकित्सेनंतर त्या महिला अधिकारी पूर्ण बऱ्या झाल्या आता त्यांना अजिबात त्रास नाही. पाठीचा बेल्ट तर तिसऱ्या आठवड्यातच सुटला होता. त्या व्यवस्थित

चालू शकतात, बसू शकतात, वाकू शकतात.

 

 

 

Read Article in English

Spine pain

पाठदुखी

back pain

पाठदुखी

 

 

‘कंबर मोडणे’ हा आता वाक्प्रचार न राहता मोठ्या प्रमाणावर आढळणारा आजार झाला आहे. हे दुखणे फक्त कंबरेपुरते सीमित नाही. त्याचा विस्तार होऊन आजची जीवनशैली आणि कामाचे बैठे स्वरुप यामुळे पाठदुखी हा एक सहज आढळणारा आजार झाला आहे. सर्वेक्षण केले तर ७० ते ७५% लोकांना पाठदुखीचा त्रास असल्याचे आढळेल. आणि या पाठदुखीचे स्वरुपही गंभीर आहे. धावपळ आणि तणावपूर्ण जीवनशैली, नि:सत्व आहार, शारीरिक व मानसिक ताण यामुळे आपला कणाच दुखावतो आहे.

एखादी वजनदार वस्तू उचलल्यामुळे मणक्याला मार लागणे, अस्थिक्षय किंवा कॅल्शियमच्या कमतरतेमुळे पाठीचा मणका कमजोर होणे, लहान वयात खूप जास्त वजनदार दप्तराचे पाठीवर ओझे, सतत एका जागी, खुर्चीत जास्तीत जास्त वेळ बसणे, संगणकावर सतत काम करणे, कोणत्याही वाहनातून प्रवास करताना खाच-खळगे, खड्ड्यांमुळे मणक्याला मार बसणे, नेहमी पोट साफ न होणे, रात्री जागरण, चिंता, शोक, क्रोध इ., योग्य त्या आहार-रसाचे सेवन न केल्याने पोषणमूल्य कमी होऊन पाठीचा मणका कमजोर होणे, व्यायमाचा अभाव, खुर्चीत किंवा अन्यत्र बसण्याची मुद्रास्थिती चुकीची असणे अशा कारणांमुळे पाठदुखी किंवा कंबरदुखी उद्भवते. डोक्यातून निघणार्‍या हजारो तंत्रिका मज्जारज्जूमधून पाठीच्या मणक्यातील छिद्रातून शरीरात पसरतात. याच तंत्रिका संपूर्ण शरीरास संवेदना देण्याचे आणि डोक्यापर्यंत पोहचण्याचे काम करतात. म्हणजे संपूर्ण शरीराला संवेदना देण्याचे काम पाठीच्या मणक्यातून होत असते.

याशिवाय पाठीचा कणा हा संपूर्ण शरीराचा आधार आहे. आपल्या शरीराची इमारत त्यावरच उभी आहे. त्यामुळे पाठीचे दुखणे किंवा कंबरदुखी खूप गंभीर आणि जीवघेणी असू शकते. पाठदुखी किती गंभीर असू शकते हे तुम्हाला माझ्याकडे आलेल्या या रुग्णावरुन लक्षात येईल.

पाठदुखीने त्रस्त, साधारण चाळीस एक वर्षांचे गृहस्थ माझ्याकडे आले होते. त्यांचे दुखणे इतके बळावले होते की ते उभे राहू शकत नव्हते, चालू शकत नव्हते की बसू शकत नव्हते. त्यांना कारमधून उचलून क्लिनिकमध्ये आणावे लागले होते. तपासणी करण्यासाठी ते झोपूही शकत नव्हते. त्यांच्या मणक्यात कॉम्प्रेशन होते, कंबरही खूप दुखत होती. मुंग्या येत होत्या, पाय जड झाले होते, पायात गोळे येत होते. तपासणी केल्यावर मणक्यातील कॉम्प्रेशनबरोबर हाडेही स्वस्थानी नव्हती. एमआरआय केल्यावर डिस्कही जागेवरुन हालली असल्याचे लक्षात आले. पेंटच्या कारखान्यात काम करणार्‍या या गृहस्थांना नोकरीवर जाणे अशक्यच झाले होते. त्यांनी मोठी रजाच घेतली.

हे दुखणे बरे करण्यासाठी दिड महिन्याचा उपचार करणे आवश्यक असल्याचे त्यांना समजावून सांगितले. पहिल्या आठवड्यात साधे मसाज, अभ्यंगम आणि पोटली मसाज केले. मसाज करण्यासाठी नाडीनुसार विशिष्ट परिणामकारक तेल वापरले. याबरोबरच नस्यम व बस्ती क्रियाही केली. नस्यममुळे नाकातून डोक्यात तेल जाऊन विषद्रव्य विरल होऊन बाहेर पडतात. मेरुरज्जुला स्थिरता व बल मिळते. तर बस्तीने वात कमी करते, त्यामुळे दुखणे कमी होते. हाडे मजबूत होतात आणि शरीरातील विषद्रव्य पोटातून बाहेर पडतात. पहिल्याच आठवड्यात त्या गृहस्थांमध्ये २०% सुधारणा दिसली. दुसर्‍या आठवड्यात कटीबस्ती दिली. यासाठी नाडीनुसार तेल बदलून वापरले. नस्यम आणि बस्ती सुरुच ठेवले. तिसर्‍या आठवड्यात कटीबस्ती, नस्यम आणि बस्तीबरोबर लेपन केले. या वेळेपर्यंत त्या गृहस्थांना ५५ ते ६०% बरे वाटू लागले होते असे म्हणायला हरकत नाही. चौथ्या आठवड्यात नस्यम व बस्तीच्या जोडीने पिडिचिन केले. पिडिचिनमध्ये ४ लिटर बल्यतेल शरीरावर सोडले व मसाज केले. पाचव्या अठवड्यात पोटली मसाज, नस्यम, बस्ती आणि पाठीत बळ आणाण्यासाठी नवराकिडी चिकित्सा केली. सहाव्या आठवड्यात कटीबस्ती, नस्यम, बस्ती, लेपन केले. या अवधीत उपचाराचा परिणाम होऊन त्या गृहस्थांना चालण्या-फिरण्यासाठी आधाराची गरज उरली नाही. मुंग्या येणे, जडपणा, गोळे येणे नाहिसे झाले.

या उपचारानंतर ४ दिवस विश्रांती घेऊन ते नोकरीवर पुन्हा रुजू झाले. यामध्ये उपचारांच्या जोडीला व्यायाम आणि पोटातून औषधांचीही योजना केली होती.  हाडे स्वस्थानी, पूर्वस्थितीत आणणे, मसाज करुन विकृति बर्‍या करणे, मांसपेशी, स्नायुंना स्थैर्य देणे, बल देणे, मेरुरज्जु मजबूत करणे, कशेरुकांना मजबूत करणे, पूर्वस्थितीत आणणे, पाठीच्या मणक्याची झीज भरुन काढणे गरजेचे होते. या सगळ्याचा विचार करुनच उपचार-योजना केली होती.

एरवीही पाठदुखीचा त्रास असणार्‍यांनी आठवड्यातून एकदा मसाज करावा, सतत खुर्चीत बसू नये, ४५ मिनिटे झाले की बैठक मोडावी. व्यायाम , योगासने करावी, पायी फिरायला जावे, शतपावली करावी, पाठीला झटका बसणार नाही याची काळजी घ्यावी. योग्य वेळी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. असे केल्यास पाठदुखी बळावणार नाही हे नक्की.

 

असह्य पाठदुखी

 

      ४ वर्षांपूर्वी कंबरदुखीने बेजार एक गृहस्थ माझ्याकडे आले होते. सुरुवातीचे बोलणॆ झाल्यावर लक्षात आले की कंबरदुखीला निमित्त फक्त गाडीवरून जाताना बसलेल्या धक्क्याचे झाले. पण धक्का मात्र जबरदस्त बसला होता. धक्का बसल्यावर पाठ दुखणे, कंबर दुखणे सुरु झाले. एवढ्यावरच थांबले नाही. पायात चमका निघणे, मुंग्या येणे सुरु झाले. काही दिवसांनी उजव्या पायात कडकपणा आला. डॉक्टरांकडे गेल्यावर त्यांनी एमआरआय करायला सांगितले. एमआरआयमध्ये एल३-एल४-एल५ या मणक्यांमध्ये खूप जास्त दाब (कॉम्प्रेशन) आल्याचे स्पष्ट दिसत होते. उजव्या पायात रॅडिक्युलोपॅथी दिसत होती. म्हणून फिजियोथेरपी घेण्याचा सल्ला डॉक्टरांनी दिला. पण त्याने काही विशेष आराम किंवा फरक पडला नाही. त्यामुळे न्युरोसर्जनने शस्त्रक्रिया करण्यास सांगितले. त्यानंतर लगेच त्यांचे ऑपरेशन करण्यात आले. ऑपरेशन केल्यावर थोडे बरे वाटत होते. पण काही दिवसातच त्यांच्या दोन्ही पायातील संवेदना नाहीशा झाल्या. न्युरोसर्जनने पुन्हा शस्त्रक्रिया करण्यास सांगितले. ती पण केली. पण विशेष आराम पडला नाही.

केरळीय पंचकर्माने ही समस्या बरी होऊ शकते असे त्यांना कळले आणि इथे कोण असे पंचकर्म करुन देते याचा शोध घेत ते माझ्याकडे येऊन पोहचले. पोहचले काय! त्यांना उचलूनच क्लिनिकमध्ये आणले होते. ऑपरेशन आणि त्यांच्या परिस्थितीला फक्त दिड महिना झाला होता. त्यामुळे केरळीय पंचकर्माने ते लवकर बरे होऊ शकतील असे मला मनापासून वाटत होते. म्हणून त्यांना औषधोपचारासाठी तीन ते साडे तीन महिने द्यावे लागतील असे सांगितले. त्यातले अडीच महिने पंचकर्मासाठी लागतील याची त्यांना कल्पना दिली.

पहिल्या दिवशी, अभ्यंगम व स्वेदन केले. दुसर्‍या दिवसापासून पुढे सात दिवस एलाकिडी केले. सोबत बस्ती व नस्यम सुरु केले. एलाकिडीमुळे रक्तसंचार वाढून विषाक्तता कमी झाली. सोबतच पाठीच्या मणक्यातील शिथिलता वाढली. दुसर्‍या आठवड्यात ४-५ लिटर तेलाने पिडिचिल केले. पिडिचिल करताना नाडी व दोषानुसार तेलाची निवड केली. यामुळे संपूर्ण शरीरातील वात कमी होऊन, रक्तसंचार वाढून स्नायु, मांसपेशी, मज्जारज्जू, कंडरा व शीरा सगळ्यांना मजबूती मिळण्यास मदत झाली. जोडीला नस्यम व बस्ती होतेच.

तिसर्‍या आठवड्यात नवराकिडी केले. यामध्ये बल्यद्रव्यांचा आणि नाडीनुसार, संवेदना प्राप्त करुन देणार्‍या औषधी द्रव्यांचा उपयोग केला. पुढे एकूण दोन आठवडे हाच उपचार केला. नस्यम ब बस्ती सुरुच ठेवले. पाचव्या आठवड्यात पुन्हा एलाकिडी, नस्यम, बस्ती केले. पाठीच्या कण्यावर विशिष्ट औषधी द्रव्यांचा लेप दिला. ही प्रक्रिया १५ दिवस केली.

सातव्या आठवड्यात पुन्हा नवराकिडी, नस्यम व बस्ती केले. नस्यममुळे डोक्यातील विषद्रव्यांचा संचार बाहेर पडला तसेच मेंदूच्या हालचाली वाढून बल मिळाले व त्यामुळे मज्जारज्जूला सुद्धा बल मिळाले व तो पुनरुज्जिवित होऊ लागला. तसेच बस्तीमुळे हाडांवर, वातावर, मज्जारज्जूवर एकत्रित कार्य झाले. या सगळ्यामुळे जवळपास ४ आठवड्यात पायांना संवेदना जाणवू लागल्या, हालचाल वाढली. आठव्या आठवड्यातही हेच उपचार केले. यामुळे आठव्या आठवड्याच्या शेवटी-शेवटी ते स्वतःच्या पायावर उभे राहून एक-एक पाऊल टाकू लागले. त्यांना ७०-८० टक्के आराम पडला.

नवव्या आठवड्यात पुन्हा पिडिचिल केले. औषधी द्रव्यांचा लेप पाठीला दिला. तसेच शिरोबस्ती पण केली. दहाव्या आठवड्यात थलपोडिचिल केले. अभ्यंगम व स्वेदन केले. पाठीच्या कण्याला लेपनही केले.

अभ्यांतर औषध रचनेत पाठीच्या कण्यावर, मज्जारज्जूवर व मेंदूवर कार्य करुन पाठीच्या कण्यातील स्निग्धता वाढवणार्‍या, मजबूती निर्माण करणार्‍या औषधी दिल्या.

या सगळ्याचा एकत्रित परिणाम म्हणजे ते गृहस्थ पूर्णपणे बरे झाले. त्यांना व्यवस्थित चालता येऊ लागले. आज ते सर्वसामान्य आयुष्य जगत आहेत.

 

पाठदुखी असल्यास

१) महायोगराज गुग्गुळाच्या २-२ गोळ्या तीन वेळा घेण्याचा सल्ला दिला जातो. यामुळे वात

आणि कफ कमी होण्यास मदत होते.

२) सहचरादि कषाय टॅब्लेट २-२ गोळ्या तीनदा जेवणापूर्वी. यामुळे पाठीच्या कण्याचा स्तंभ दूर

होण्यास मदत होते.

३) पुनर्नवादी कषाय टॅब्लेट २-२ वेळा तीनदा. प्रकृती बलाबलानुसार दिल्या जातात. यामुळे इजा

झालेल्या ठिकाणची सूज कमी होण्यास मदत होते.

४) कॅल्सिप्लस टॅब्लेट – कॅल्शियमने हाडांची मजबूती वाढून मणक्याची मजबूती वाढते.

५) टॅब्लेट सर्विलॉन / सायटिलॉन / स्पाँडिलॉन / गंधतेल आवश्यकतेनुसार पोटातून दिले जाते.

याने पाठीच्या कण्यातील वंगण वाढते.

६) एखादा पाचक योग म्हणुन दीपन-पाचन-रोचन करणारी (चव आणणारी) औषधं दिली जातात.

त्यामध्ये विशेषत्वाने आमपाचक वटी, चित्रकादि वटी अशा प्रकारची औषधं दिली जातात.

सोबतच स्नायुंची आणि कंडरांची मजबूती वाढवणार्‍या अश्वगंधारिष्ट, अमृतारिष्ट,

मृतसंजीवनी, बलारिष्ट, दशमुलारिष्ट, दशमुलजिरकारिष्ट अशा औषधांचा उपयोग केला जातो.

७) बडीशेप, देवदार, रुईचा चीक, वचनाग (वत्स्नाग), हिंग, सैंधव यांचा लेप केला असता

अस्थिगत वात, कटीगत वात (कमरेचा वात / दुखणे), संधिगत वात यांचा नाश होतो.

८) अश्वगंधाचे चूर्ण तुप-साखरेचे अनुपान ठेऊन खावे (सोबत खावे).

९) सूंठ व एरंड बीज सोलून दोन्ही ९०-९० ग्राम. घ्यावे. साखर व तूप १८०-१८० ग्राम घ्यावे व

तुपामध्ये एरंडाची बीजे भाजून नंतर १ शेर दूधात (२५० मिलि.) सर्व आटवून खवा

झाल्यावर रोज शक्तीप्रमाणे ५-१० ग्राम खावे. याने कमरेतील वात निघतो.

१०) सूंठसिद्ध तेल रोज रात्री ५-१० मिलि. घ्यावे.

११) रेडिक्युलोपॅथी (पायात चमका, शिलका, मुंग्या येणे, जडपणा जाणवणे) जास्त असल्यास

एरंडाचे मूळ, रिंगणी, बेल, महांळुंग (मोठा नीम)

यांची मुळे घ्यावी. पाषाणभेद, सूंठ, मिरी पिंपळी यांचा कढा करुन त्यामध्ये जवखा, हिंग, सैंधव, एरंडेल तेल घालून सकाळ-संध्याकाळ हा

काढा सेवन करण्यास द्यावा.  याने मोठ्या प्रमाणावर पाठीचा वात आणि शूल कमी होण्यास मदत होते. हे औषध १५-३० दिवस घ्यावे.

 

घरगुती उपाय

 

१) गरम पाण्यात मीटः घालावे. त्यामध्ये टॉवेल बुडवून व्यवस्थित पिळून, पोटावर झोपून, त्या

टॉवेलने पाठ शेकावी. लगेच आराम मिळतो.

२) दररोज नारळ तेल किंवा सरसो तेल यामध्ये ४-५ लसणाच्या कळ्या टाकयच्या. कळ्या काळ्या

होईपर्यंत तेल गरम करुन त्याने पाठीला हलके मालिश करावे.

३) ओवा तव्यावर हलक्या आचेवर गरम करावा. थंड झाल्यावर थोडे चावून गिळून टाकावा.

नियमित सेवन केल्यास कमरेचा त्रास कमी होतो.

४) नरम गादीवर झोपू नये.

५) वातव्याधी कमी करण्यासाठी सहचर, देवदार, सूंठ यांचा काधा नियमित घ्यावा.

 

पाठदुखी जाणवताच वेळीच काळजी घेण्यासाठी डॉक्टर गाठणे इष्ट.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Spine pain

पाठदुखीची वेदना असह्य

spine pain

पाठदुखीची वेदना असह्य

 

आज दुखण्यांच्या बाबतीत विचार केला तर साठ ते सत्तर टक्के लोक पाठदुखीने त्रस्त आहेत. बैठे काम, कमी शारीरिक श्रम, व्यायामाचा अभाव, ताण, धावपळ या सगळ्यांचा

परिपाक म्हणजे पाठ आणि कंबरेचे दुखणे. बरेचदा वेदनाशामक औषधांनी काम भागवले जाते तर कधी शस्त्रक्रिया करण्याची वेळ येते. तरीही पाठदुखी कायमची थांबेल याची

शाश्वती नसते. आयुर्वेदात यावर रामबाण उपाय आहे. मात्र परिणाम दिसेपर्यंत थोडा धीर धरावा लागतो एवढेच. आयुर्वेदाचे अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. या उपचारपद्धतीच्या

अनुषंगाने काही प्रातिनिधिक उदाहरणे देणार आहे. यातून आयुर्वेदाचे महत्त्व विशद व्हावे, हा हेतू आहे.

 

चारपाच वर्षांपूर्वी ४० वर्षांचे एक गृहस्थ माझ्याकडे आले होते. आले होते म्हणण्यापेक्षा त्यांना अक्षरशः उचलून आणावे लागले होते. पाठ आणि कंबरेत खूप वेदना होत्या. पायांत

मुंग्या येत होत्या. ते जड झाले होते. सारखे गोळे येत होते. हा त्रास इतका बळावला होता की ते गृहस्थ नीट बसूही शकत नव्हते, उभे राहू शकत नव्हते आणि चालूही शकत नव्हते.

तपासणीसाठी त्यांना झोपताही येत नव्हते. तपासणी केल्यावर लक्षात आले की त्यांच्या काही मणक्यांवर दबाव आला होता आणि हाडे मूळ जागेपासून थोडी सरकली होती.

एमआरआय केल्यावर, त्यांच्या मणक्यातील डिस्कही मूळ स्थितीत नसल्याचे आढळले.

 

आयुर्वेदातील सर्वांना परिचित अशी पंचकर्म क्रिया करण्याचे ठरवले. पंचकर्मात वमन, विरेचन, बस्ती, नस्यम् आणि रक्तमोक्षण या क्रियांचा समावेश असतो. प्रत्येक वेळी या पाचही

क्रिया करणे आवश्यक नसते. या गृहस्थांच्या बाबतीत नस्यम् आणि बस्ती करण्याचा निर्णय घेतला.

 

पहिल्या आठवड्यात साधे मालीश, अभ्यंगम्, पोटली मसाज केले. त्यांच्या नाडीनुसार विशिष्ट परिणामकारक तेल मालीश करण्यासाठी वापरले. बरोबर नस्यम् आणि बस्ती होतेच.

तिसऱ्या आठवड्यात कटिवस्थी, नस्यम आणि बस्तीला लेपनाची जोड दिली. तीन आठवड्यात त्यांच्या प्रकृतीत ५५ ते ६० टक्के सुधारणा दिसली. चौथ्या आठवड्यात नस्यम् आणि

बस्तीबरोबर पिडीचित क्रिया केली. म्हणजे चार लिटर बल्य तेल शरीरावर घालून मालीश केले. पाचव्या आठवड्यात कटिवस्थी, नस्यम्, बस्ती आणि लेपन क्रिया करून उपचार पूर्ण

 

केलेत.

 

अजिबात हालताही येणारे गृहस्थ आधाराविना व्यवस्थित चालूफिरू लागले. पायातील जडपणा, मुंग्या येणे, गोळे येणे नाहीसे झाले. चार दिवसांची विश्रांती आणि व्यायामानंतर

ते गृहस्थ पुन्हा कामावर रूजू झाले. सहा महिन्यांनी पुन्हा एकदा पाचसहा दिवसांसाठी हाच उपचार केला. उपचाराबरोबर काही औषध पोटातून घ्यायलाही दिली होती. गेल्या चार

वर्षांत त्यांना काहीच त्रास झालेला नाही. मसाजाच्या माध्यमातून अशा विकृती दूर करता येतात.

 

सांध्यांवरील वंगण कमी झाल्यास ते वाढविणे गरजेचे असते. स्नायूंना, मांसपेशींना स्थैर्य आणि बल मिळाले पाहिजे. मज्जारज्जू मजबूत करणे आणि मणक्यांना बल देऊन

 

पूर्वास्थितीत आणणेही तितकेच महत्त्वाचे. नस्यममुळे नाकातून डोक्यात तेल जाते. विषारी पदार्थ विरळ होऊन बाहेर पडतात. मज्जारज्जूला स्थैर्य आणि बल मिळते. बस्तीमुळे

वात कमी होतो. शरीरातील विषारी पदार्थ पोटातून बाहेर पडतात. एरवीही, पाठीचा त्रास असणाऱ्यांनी आठवड्यातून एकदा मसाज करून घ्यावा. ४५ मिनिटांच्यावर खुर्चीत बसू नये.

योगासने करावीत. सकाळी पायी फिरायला जावे, रात्री शतपावली करावी. बरेच अंतर ड्रायव्हिंग करायचे असेल तर पाठीला झटका बसरणार नाही, ताण पडणार नाही याची काळजी

घ्यावी. वेळोवेळी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.