Lifestyle

BLOGSLifestyleObesity

लठ्ठपणा…जिव्हाळ्याचा विषय

Obesity-

लठ्ठपणा…जिव्हाळ्याचा विषय

 

 

वजन कमी करण्यासाठी काय करत नाही आपण? आहार नियमन (डाएटिंग), व्यायाम! झुम्बा, पिलेट्स, नृत्याचे वेगवेगळे प्रकार सगळ सगळं! वजन कमी करण्यासाठी काहीही

करायला आपण तयार असतो. लठ्ठपणा किंवा आवश्यकतेपेक्षा जास्त वजन असणे हा बरेचदा विनोदाचा विषय असतो, पण तो तेवढाच गंभीरही आहे. वेळीच काळजी घेतली नाही तर

आरोग्यासंबंधीच्या गुंतागुंतीत भर पडते. वजन वाढण्याची कारणे काय, असे विचाराल तर धावपळ, ताण, व्यायामाचा अभाव, जंक फूड, फास्ट फूड, चटपटीत खाण्याची सवय,

आवश्यकतेपेक्षा जास्त खाण्याची सवय, दिवस-रात्र झोपण्याचे प्रमाण जास्त, सतत काही खाण्याची, चघळत राहण्याची सवय, संप्रेरकांचे (हार्मोन्स) असंतुलन, विशेषतः थायरॉइड,

पॉलिसिस्टिक ओव्हरी डिसिज (पीसीओडी), रात्री जड जेवण, कोल्ड ड्रिंक्सचे सेवन, बीअर व इतर मद्यपान, मांसाहाराचे जास्त प्रमाण, अनुवंशिकता, पचन कमकुवत असणे,

बद्धकोष्ठता, खूप जास्त आराम असणे किंवा अजिबात ताण नसणे आदी आदींमुळे वजन वाढते.

 

माझ्याकडे ३५ वर्षांची एक महिला आली होती. त्यांचे वजन तेव्हा शंभर किलो होते. त्यांच्याकडे वजन वाढण्याची अनुवंशिकता आहे. शिवाय त्यांना खाण्या-पिण्याची आवड होती.

संप्रेरक असंतुलन, अपचन या समस्या होत्या. होते काय की अपचनामुळे आहाररस निर्माण होत नाही. यामुळे यकृताद्वारे रंजक पित्ताचे कार्य व्यवस्थित होत नाही. पर्यायाने

रक्तनि​र्मिती नीट होत नाही. मांसधातूचे पचन होत नाही. परिणामी मासधातूची आणि मेदधातूची वृद्धी होती. त्या मांसाची संपूर्ण शरीरावर, विशेषतः नितंब, पोट, मांड्या आणि दंड

यावर संचिती होते. यावर औषध योजना करताना आहार-विहारावर नियंत्रण ठेवून विशेषत्वाने पचनक्रिया सुरळीत करण्यासाठी औषध द्यावी लागतात. त्याव्दारे मांस व मेदधातूचे

पचन करावे लागते.

 

त्या महिलेसाठी पंचकर्माची योजना केली. पहिल्या आठवड्यात उदवर्तनम् केले. म्हणजे मेदविलयन करणाऱ्या औषधीयुक्त द्रव्यांनी आणि चुर्णांनी रोमरंध्रांच्या विरुद्ध दिशेने सतत

४५ मिनिटे मसाज केला. सोबत काढ्यांची बस्ती दिली. यामुळे मलप्रवृत्ती बरोबर झाली व उदवर्तनामुळे मेद विलयन होऊन शरीराच्या बाहेर मेद पडू लागला. पहिल्या आठवड्यात

जवळजवळ चार किलो वजन कमी झाले. दुसऱ्या आठवड्यात पुन्हा उदवर्तनम केले. सोबत काढा व स्नेहाची बस्ती दिली. एकूण वजन ९० किलो झाले. चौथ्या आठवड्यात, एक

दिवस तेल व एक दिवस पावडर मसाज केले. बस्ती दिली. पुढे धारा करण्याचे ठरवले. पूर्ण मेद व मांसविलयन व पाचनद्रव्यांचा काढा करून तो कोमट असा पूर्ण शरीरावर सोडला व बस्ती पण दिली. यामुळे वजन ८० किलोपर्यंत आले व उपचार थांबवले. आवश्यकता असल्यास याहीपेक्षा वजन कमी करता येते. पण शरीरावर सुरकुत्या पडण्यासारखे दुष्परिणाम

होऊ नयेत म्हणून थोडे दिवस थांबून उपचार करणे योग्य ठरते. अभ्यांतर चिकित्सेत, जठराग्नी वाढवून पचन करण्यासाठी औषध दिले. सोबत मांस व मेद विलयन व पाचनासाठी

त्रिफळा गुग्गुळ, मृतसंजीवनी, अयस्कृती, पुनर्नवासव, दाडीमाष्टक चूर्ण, अमृत गुग्गुळ, गुळवेल सत्व अशी औषधे दिली. वजन कमी करण्यासाठी काही पथ्य पाळणे गरजेचे आहे.

जड जेवण नको, दिवसा झोपू नये, व्यायाम करावा, सकाळी ३०-४५ मिनिटे पायी फिरायला जावे किंवा जॉगिंग करावे, रात्री शतपावली करावी, जेवणानंतर लगेच झोपू नये, रात्रीचे

जेवण हलकेच असावे, शक्यतोवर लवकर झोपावे. जेवणानंतर अर्ध्या तासाने पाणी प्यावे. जेवणाच्यामध्ये घोटभर पाणी घेता येईल. जेवणाच्या आधाही पाणी ​पिऊ नये. वजन कमी

करण्याच्या काळात पिण्यासाठी कोमट पाणी असावे. सूंठसिद्ध पाण्याचा उपयोग केल्यास जास्त चांगले. प्राणायाम व योगासने करावी.

 

 

 

 

BLOGSGoutLifestyleOsteoporosis

वातरोगाची ‘कटकट’

वातरोगाचीकटकट

 

आजकाल पन्नाशी ओलांडली की सर्वसाधारणपणे सांधेदुखीचा त्रास सुरू होतो. वातरोग किंवा सांधेदुखी तीन प्रकारची असते. . संधिवात (ऑस्टियोअर्थ्रायटिस), . आमवात

(रुमॉर्टक अर्थ्रायटिस) आणि . गाठिया वात (गाऊट). वाढत्या वयानुसार सांध्यांमध्ये झीज होते. वंगण कमी होऊन हाडे ठिसूळ होतात. विशेषतः गुडघ्यांना जास्त त्रास होतो.

गुडघ्यांची वार्धक्यजन्य झीज म्हणजे संधिवात. हा संधिवात म्हणजे वेदना, हालचालीला त्रास! खरचवातआणतो. पण संधिवाताचा त्रास कमी करणारा किंवा कायमचा बंद

करणारा इलाज आयुर्वेदात आहे.

 

पाचसहा वर्षांपूर्वी साठीतल्या एका आजी माझ्याकडे आल्या होत्या. त्यांच्या दोन्ही गुडघ्यांची पूर्णपणे झीज झाली होती. उजव्या गुडघ्याची जरा जास्तच झाली होती. गुडघ्यांमधून

कटकटअसा आवाजही येत होता. त्यांचा त्रास इतका बळावला होता की उठणे, बसणे, चालणे दुरापास्त झाले होते. मांडी घालून बसता येत नव्हते. पायांत वाकही आला होता.

गुडघ्यांवर सूज होती आणि स्पर्श केल्यावर ती जागा उष्ण असल्याचे जाणवत होते. वेदना तर इतक्या होत्या की स्पर्शही सहन होत नव्हता. एक्सरे काढला असता आजींनासेकंड

ग्रेडचा संधिवात (ऑस्टियोअर्थ्रायटिस) असल्याचे आढळले.

 

या दुखण्याने आजी खूपच त्रस्त झाल्या होत्या. इलाज सुरू झाला. सुरुवातीला सात दिवस औषधांद्वारे दोषांचे पाचन आणि नंतर केरळीय पंचकर्म असा हा उपाय आहे. पंचकर्मात

एक दिवस अभ्यंगम् आणि स्वेदन क्रिया केली. रक्ताभिसरण वाढवण्यासाठी एलाकिडी क्रिया सुरू केली आणि हाडांची, सांध्यांची झीज भरून काढण्यासाठी औषधेही सुरू ठेवली.

एलाकिडीसोबत सात दिवस बस्तीही दिली. सात दिवसांच्या या उपचारामुळे शरीरातील रक्ताभिसरण वाढते. सांध्यांमध्ये लवचिकता येते. शरीरभर जाणवणाऱ्या वेदना नाहीशा

झाल्या. फक्त गुडघ्यांचा त्रास राहिला होता. दुसऱ्या आठवड्यात जानुधारा सुरू केली. जानुधारा म्हणजे नाडी दोषानुरूप तेल निवडून त्या तेलाची धार जानुसंधीवर सोडली जाते.

त्याबरोबर लेपनम् केले आणि बस्तीही दिली.

 

 

तिसऱ्या आठवड्यात जानुबस्ती दिली. म्हणजे उडदाच्या पिठाची पाळ ठेऊन त्यामध्ये ४५ मिनिटे तेल ठेवले. सोबत लेप दिला आणि सर्वसाधारण बस्तीही दिली. शिवाय पोटातून

वातशामक औषधेही सुरू केली. तिसऱ्या आठवड्याच्या शेवटी गुडघ्यावरील सूज कमी झाली. स्पर्श सहन होऊ लागला. ‘कटकटआवाज कमी झाला आणि चालण्यात हलकेपणा

जाणवायला लागला. चौथ्या आठवड्यात पिडीचिल उपचार केला. शरीरावर चार लिटर तेल सोडले. मालिश केले. गुडघ्यांना लेप दिला आणि जोडीला बस्ती. पाचव्या आठवड्यात पुन्हा जानुधारा केली. आतापर्यंतचे परिणाम बघून त्यानुसार तेल वापरले. बरोबर लेपनम्, पिचू आणि बस्ती क्रियाही केल्या. आजी आता सामान्यपणे चालू शकत होत्या. बसताही

येऊ लागले. मांडीही घालता येऊ लागली. गुडघ्यांची ८०९० टक्के झीज भरून निघाली. सहाव्या आठवड्यात जानुबस्ती, पिचू, लेप आणि बस्ती चिकित्सा केली. इतक्या उपचारानंतर

 

आजींना व्यवस्थित चालता येऊ लागले. गुडघ्यांमधील वंगण भरून आले. हाडांमधील ठिसूळपणा नाहीसा झाला.

 

गुडघ्यांमधील झीज भरून येण्यासाठी, वंगण भरून येण्यासाठी, कॅलशियमची कमतरता दूर करण्यासाठी, हाडांची मजबूती वाढवण्यासाठी, स्नायू आणि मासपेशींची ताकद

वाढवण्यासाठी, सांधे पूर्ववत करण्यासाठी ही चिकित्सा केली जाते. रुग्णाला तीन महिने पोटातूनही औषध घ्यावे लागते. ठराविक कालावधीत नियमित तपासणीही तितकीच

गरजेची असते.

 

 

 

 

LifestyleSpine pain

पाठदुखीचे दुखणे

back pain

पाठदुखीचे दुखणे

 

पाठदुखी सामान्य वाटत असली तरी तिची कारणे मात्र अनेक असतात. आजचे युग स्पर्धात्मक असल्याने प्रत्येकजण यशाच्या मागे धावत असतो. प्रत्येकाला मागे राहण्याची भीती

वाटते. अशावेळी कधी स्वतःसाठी तर कधी कार्यालयासाठी रात्रंदिवस काम करणे भाग पडते. बरेचदा खूप प्रवास होतो. सतत खुर्चीवर बसून दहादहा तास काम, कमी झोप किंवा

निद्रानाश, कौटुंबिक किंवा कार्यालय पातळीवर प्रचंड ताण, पोषणमूल्यांचा अभाव, जंक आणि फास्ट फुड, व्यायामाचा अभाव यामुळे पाठदुखी उद्भवते. ही झाली नेहमीची कारणे.

पण, अनेकदा एखाद्या मोठ्या आजारामुळे शरीरात अशक्तपणा, पाठीचा कणा दुखावला गेला असेल असा अपघात, प्रसूतीच्यावेळी काही चुकांमुळे त्रास, खडतर रस्त्यांमुळे

वाहनावरून पडणे किंवा पाठीला धक्का बसणे यामुळेही पाठदुखीचा त्रास उद्भवतो. त्यामुळे पाठदुखी नेमकी कशामुळे याचे योग्यवेळी योग्य निदान आणि उपचार होणे गरजेचे आहे.

 

काही वर्षांपूर्वी अशीच एक केस आली होती. एक वरिष्ठ महिला अधिकारी विमानतळावरून कारने घरी जात होत्या. चालकाला स्पीड ब्रेकरचा अंदाज आल्याने गाडी त्यावरून

उसळली आणि त्या कारच्या छतापर्यंत उसळून पुन्हा सीटवर आल्या. पाठीचा कणा दाबल्या गेला. आयसीयूमध्ये दाखल करावे लागले. आठ दिवसाच्या उपचारानंतरही बरे वाटेना.

अनेक डॉक्टर्सचा सल्ला घेऊनही फायदा झाला नाही. शस्त्रक्रियेशिवाय पर्याय नाही असे चित्र त्यांच्या डोळ्यासमोर उभे रहात होते. परिस्थिती अवघड होती. चालणे, बसणे कठीण

झाले होते. कुणीतरी त्यांना केरळीय पंचकर्म करण्याचा सल्ला दिला. केरळला जाणे त्यांना शक्य नव्हते म्हणून मग माझा पत्ता काढत त्या आल्या. त्यांना उचलूनच क्लिनिकमध्ये

आणावे लागले होते. मी त्यांना परिस्थिती नीट समजावून सांगितली. उपचाराचे टप्पे समजावले आणि उपचार सुरू केले.

 

पहिल्या आठवड्यात पोटली मसाज करण्याचे ठरवले. मात्र पहिल्या दिवशी अभ्यंगम, स्वेदन, बस्ती नस्यम्ने सुरुवात केली. मग सात दिवस पोटली मसाज, नस्यम् आणि बस्ती

चिकित्सा केली. नाडी प्रकृतीनुसार वेगवेगळी औषधी वापरली. पोटली मसाजने दबलेला भाग मोकळा केला, नसांना मोकळे केले. वात कमी केला. त्यातील विषद्रव्यांचा संचार

बाहेर काढून टाकला. यामुळे वेदना कमी झाल्या. पाठीतील वाक कमी झाला. दुसऱ्या आठवड्यात कटी आणि त्रिकास्थि (सॅक्रम) भागाला कटीबस्ती केली. डोक्यातील विषद्रव्यांचा

संचार आणि वात कमी झाला. मेंदूची ताकद वाढून मज्जारज्जूला मजबुती मिळाली. तिसऱ्या आठवड्यात पीडिचिल केले. प्रकृती नाडीनुसार तेलाची निवड करून लिटर

 

शरीरावर सोडले. त्यामुळे संपूर्ण शरीरातील लवचिकता वाढली, वात कमी झाला. पाठीतील वाक बराच कमी होऊन मणके स्वस्थ आणि स्वस्थानी स्थापन झाले. मणक्यांचा आणि

पायांचा त्रास मोठ्या प्रमाणावर कमी झाला. चौथ्या आठवड्यात पुन्हा पोटली मसाज केली. यामुळे पाठीच्या कण्यात असलेला थोडाफार कडकपणा कमी झाला आणि मणक्यातील

उर्वरित थोडेफार बदल सामान्य झाले. सोबत नस्यम् बस्ती केले. पाचव्या आठवड्यात पुन्हा कटीबस्ती, नस्यम बस्ती केली तर सहाव्या आठवड्यात नवराकिडी चिकित्सा केली.

 

या औषधांमुळे चेतासंस्थेला, स्नायूंना, संधिबंधांना, कंडरांना (टेडॉन) बळ मिळाले आणि पाठदुखी संबंधित इतर लक्षणे नाहिशी झाली. अभ्यांतर रचनेत, पाचन सुधारण्यासाठी

पाठीच्या मणक्यातील दोषांचे पाचन, मणक्यातील स्निग्धता वाढवणे, मणक्याची, हाडांची मजबुती वाढवणे, मज्जारज्जूची मजबुती वाढवणे, स्नायू, संधिबंध, कंडरा यांची मजबुती

वाढवणे यासाठी औषध रचना केली. याबरोबरच मणके स्वस्थ व्हावे, मज्जारज्जू मोकळा करून रॅडिक्युलोपॅथी नॉर्मल व्हावी, दबलेला मणका मूळ स्थितीत यावा यादृष्टीने औषधे

दिली.

 

सहा आठवड्यांच्या चिकित्सेनंतर त्या महिला अधिकारी पूर्ण बऱ्या झाल्या आता त्यांना अजिबात त्रास नाही. पाठीचा बेल्ट तर तिसऱ्या आठवड्यातच सुटला होता. त्या व्यवस्थित

चालू शकतात, बसू शकतात, वाकू शकतात.

 

 

 

Read Article in English