BLOGS

BLOGSGoutLifestyleOsteoporosis

वातरोगाची ‘कटकट’

वातरोगाचीकटकट

 

आजकाल पन्नाशी ओलांडली की सर्वसाधारणपणे सांधेदुखीचा त्रास सुरू होतो. वातरोग किंवा सांधेदुखी तीन प्रकारची असते. . संधिवात (ऑस्टियोअर्थ्रायटिस), . आमवात

(रुमॉर्टक अर्थ्रायटिस) आणि . गाठिया वात (गाऊट). वाढत्या वयानुसार सांध्यांमध्ये झीज होते. वंगण कमी होऊन हाडे ठिसूळ होतात. विशेषतः गुडघ्यांना जास्त त्रास होतो.

गुडघ्यांची वार्धक्यजन्य झीज म्हणजे संधिवात. हा संधिवात म्हणजे वेदना, हालचालीला त्रास! खरचवातआणतो. पण संधिवाताचा त्रास कमी करणारा किंवा कायमचा बंद

करणारा इलाज आयुर्वेदात आहे.

 

पाचसहा वर्षांपूर्वी साठीतल्या एका आजी माझ्याकडे आल्या होत्या. त्यांच्या दोन्ही गुडघ्यांची पूर्णपणे झीज झाली होती. उजव्या गुडघ्याची जरा जास्तच झाली होती. गुडघ्यांमधून

कटकटअसा आवाजही येत होता. त्यांचा त्रास इतका बळावला होता की उठणे, बसणे, चालणे दुरापास्त झाले होते. मांडी घालून बसता येत नव्हते. पायांत वाकही आला होता.

गुडघ्यांवर सूज होती आणि स्पर्श केल्यावर ती जागा उष्ण असल्याचे जाणवत होते. वेदना तर इतक्या होत्या की स्पर्शही सहन होत नव्हता. एक्सरे काढला असता आजींनासेकंड

ग्रेडचा संधिवात (ऑस्टियोअर्थ्रायटिस) असल्याचे आढळले.

 

या दुखण्याने आजी खूपच त्रस्त झाल्या होत्या. इलाज सुरू झाला. सुरुवातीला सात दिवस औषधांद्वारे दोषांचे पाचन आणि नंतर केरळीय पंचकर्म असा हा उपाय आहे. पंचकर्मात

एक दिवस अभ्यंगम् आणि स्वेदन क्रिया केली. रक्ताभिसरण वाढवण्यासाठी एलाकिडी क्रिया सुरू केली आणि हाडांची, सांध्यांची झीज भरून काढण्यासाठी औषधेही सुरू ठेवली.

एलाकिडीसोबत सात दिवस बस्तीही दिली. सात दिवसांच्या या उपचारामुळे शरीरातील रक्ताभिसरण वाढते. सांध्यांमध्ये लवचिकता येते. शरीरभर जाणवणाऱ्या वेदना नाहीशा

झाल्या. फक्त गुडघ्यांचा त्रास राहिला होता. दुसऱ्या आठवड्यात जानुधारा सुरू केली. जानुधारा म्हणजे नाडी दोषानुरूप तेल निवडून त्या तेलाची धार जानुसंधीवर सोडली जाते.

त्याबरोबर लेपनम् केले आणि बस्तीही दिली.

 

 

तिसऱ्या आठवड्यात जानुबस्ती दिली. म्हणजे उडदाच्या पिठाची पाळ ठेऊन त्यामध्ये ४५ मिनिटे तेल ठेवले. सोबत लेप दिला आणि सर्वसाधारण बस्तीही दिली. शिवाय पोटातून

वातशामक औषधेही सुरू केली. तिसऱ्या आठवड्याच्या शेवटी गुडघ्यावरील सूज कमी झाली. स्पर्श सहन होऊ लागला. ‘कटकटआवाज कमी झाला आणि चालण्यात हलकेपणा

जाणवायला लागला. चौथ्या आठवड्यात पिडीचिल उपचार केला. शरीरावर चार लिटर तेल सोडले. मालिश केले. गुडघ्यांना लेप दिला आणि जोडीला बस्ती. पाचव्या आठवड्यात पुन्हा जानुधारा केली. आतापर्यंतचे परिणाम बघून त्यानुसार तेल वापरले. बरोबर लेपनम्, पिचू आणि बस्ती क्रियाही केल्या. आजी आता सामान्यपणे चालू शकत होत्या. बसताही

येऊ लागले. मांडीही घालता येऊ लागली. गुडघ्यांची ८०९० टक्के झीज भरून निघाली. सहाव्या आठवड्यात जानुबस्ती, पिचू, लेप आणि बस्ती चिकित्सा केली. इतक्या उपचारानंतर

 

आजींना व्यवस्थित चालता येऊ लागले. गुडघ्यांमधील वंगण भरून आले. हाडांमधील ठिसूळपणा नाहीसा झाला.

 

गुडघ्यांमधील झीज भरून येण्यासाठी, वंगण भरून येण्यासाठी, कॅलशियमची कमतरता दूर करण्यासाठी, हाडांची मजबूती वाढवण्यासाठी, स्नायू आणि मासपेशींची ताकद

वाढवण्यासाठी, सांधे पूर्ववत करण्यासाठी ही चिकित्सा केली जाते. रुग्णाला तीन महिने पोटातूनही औषध घ्यावे लागते. ठराविक कालावधीत नियमित तपासणीही तितकीच

गरजेची असते.

 

 

 

 

BLOGSGout

वयबंधन झुगारणारा गाठिया वात

642x361_SLIDE_3_Gout_Symptoms

वयबंधन झुगारणारा गाठिया वात

 

न संपणारी धावपळ, प्रचंड धकाधकीचे जीवन, अतिनिद्रा किंवा निद्रेचा अभाव, जेवणानंतर लगेच व्यायाम करणे किंवा पोहणे, खूप जास्त प्रवास, विशेषतः पाय लोंबकळत ठेवून प्रवास, बाइक किंवा इतर टू-व्हीलरवर खूप प्रवास, कडधान्य व डाळींचा खूप जास्त वापर, प्रथिनयुक्त आहाराचे जास्त सेवन, मांसयुक्त आहाराचे सेवन, मद्यपान, संप्रेरक असंतुलन, मोठ्या प्रमाणावर वेदनाशामकांचे सेवन आणि याच्या जोडीला वाढता ताण, पोषणमूल्यांचा अभाव, फास्ट फूड व जंक फूडचे अतिप्रमाणात सेवन यामुळे शरीरक्रियेत बदल होऊन गाठिया वात (गाऊट) या वातारोगाची सुरुवात होते.

या वातरोगाला वयाचे बंधन नाही. चार-पाच वर्षांपूर्वी माझ्याकडे आईबरोबर १९ वर्षांचा एक मुलगा आला होता. त्या मुलाचे वजन त्यावेळी १०५ किलो होते. त्याला सांध्यांमध्ये, विशेषतः हाताच्या व पायाच्या बोटांच्या सांध्यात वेदना होत्या. खरे तर सगळ्याच सांध्यांमध्ये वेदना आहेत आणि संपूर्ण शरीर अकडले आहे, असे तपासताना माझ्या लक्षात आले. त्याच्यावर तत्पूर्वी बहुतांश प्रकारचे उपचार झाले होते. अगदी एमआरआयपासून सगळ्या चाचण्याही झाल्या होत्या. मी रिपोर्ट्स पाहिले तेव्हा युरिक अॅसिड वाढलेले आढळले. त्या मुलाची नाडीही वात आणि पित्तावर चालत होती. लहान सांध्यांमध्ये वेदना, शरीर अकडलेले, युरिक अॅसिड, नाडी यावरून निदान करायला वेळ लागला नाही…गठिया वात!

मी दोघांनाही परिस्थिती समजावून सांगितली आणि आजार पूर्ण बरा होण्यासाठी सहा ते आठ महिने लागतील याचीही कल्पना दिली. बोलता बोलता स्तब्ध झालो. कारण तो मुलगा आणि त्याची आई, दोघांच्याही डोळ्यातून अश्रू वाहत होते. आतापर्यंत झालेल्या मानसिक, शारीरिक आणि आर्थिक त्रासाचा तो परिपाक होता. उपचारासाठी एक महिना केरळीय पंचकर्म आणि पोटातून औषधं अशी योजना मी त्यांना सांगितली. दोघांनीही संमती दर्शवली आणि उपचाराला सुरुवात केली.

पहिल्या दिवशी अभ्यंगम व स्वेदनम केले. दुसऱ्या दिवसापासून एलाकिडी सुरू केली. त्याला नस्यम व बस्तीची जोड दिली. विशिष्ट औषधं आणि आवश्यक त्या औषधी तेलांनी पूर्ण शरीरावर एलाकिडी केली. यामुळे शरीरातील विषद्रव्य व युरिक अॅसिड बाहेर काढण्यास मदत झाली. ज्या सांध्यांमध्ये युरिक अॅसिड साठले होते, तिथून ते बाहेर काढण्यास या क्रियेची मदत झाली. पहिल्या आठवड्यात त्या मुलाला जवळपास ४० टक्के आराम मिळाला. मात्र काही प्रमाणात पाठीचे दुखणे असल्याने पिडीचिल दिले. नाडीला अनुसरून ४-५ लिटर तेल संपूर्ण शरीरावर टाकले. यानंतर थकवा जाणवला तरी शक्तिवर्धन झाले. पाठदुखी आणि सांधेदुखी दोन्ही कमी झाले.

तिसऱ्या आठवड्यात साधी पोडीकिडी केली. यामुळे सांधेदुखी मोठ्या प्रमाणावर कमी झाली. बस्ती व नस्यममुळे शरीरातील विषसंचार बाहेर टाकला गेला आणि वातही कमी झाला. यावेळेपर्यंत वाताची सगळी लक्षणे आणि दुखणे थांबले होते. तरी पण हा त्रास पुन्हा उद्‍भवू नये म्हणून एक आठवडा आणखी उपचार केले. या आठवड्यात फक्त अभ्यंगम् व स्वेदनम् केले. अभ्यांतर चिकित्सा करताना, औषधी द्रव्यांमध्ये विषारी द्रव्य बाहेर काढणाऱ्या औषधांची रचना केली. वातवृद्धी कमी करणारी औषधे दिली. युरिक अॅसिडचे पाचन करण्यासाठी व ते बाहेर काढण्यासाठी औषध योजना केली. त्यानंतर काही विरेचक औषधेही वापरली. प्रथिनयुक्त आहार, काही डाळी, दुधाचे व आंबवलेले पदार्थ बंद करण्यास सांगितले. संपूर्ण उपचारामुळे शरीरातील दोष नाहिसे झाले आणि सोबतच जवळजवळ सहा किलो वजन कमी झाले. तेव्हापासून आतापर्यंत त्या मुलाला कोणताही त्रास नाही.

 

 

BLOGSTremor

कंपवात स्थिर व्हावा!

tremor

कंपवात स्थिर व्हावा!

 

 

आजची जीवनशैली म्हणजे खूप धावपळ, प्रचंड दगदग, तीव्र स्पर्धा आणि यामुळे येणारा अतिताण, दबाव, आहारात पोषणमूल्यांची कमतरता! जोडीला, या स्पर्धेत कोणीतरी

आपल्यासमोर निघून जाईल ही भीती. सोबच जन्मतःच वातल प्रकृती, जनुकीय आजार, वात वाढवणाऱ्या आहारद्रव्यांचे सेवन, रात्रीचे जागरण आणि दिवसा झोपणे, आवश्यकता

नसताना किंवा अनावश्यक विचार करण्याची सवय, अपघातात झालेली एखादी मोठी इजा, कामाच्या ठिकाणी असलेला मानसिक दबाव, नैराश्य, आत्मविश्वासाची कमतरता या

सगळ्यामुळे उद्भवणारा आजार म्हणजे कंपवात!

 

कंपवात असलेले एक ५२ वर्षांचे गृहस्थ आले. त्यांना दोन्ही हातापायांमध्ये, मानेत कंप होता. डोकेदुखी होती. पचन व्यवस्थित नव्हते. नाडीमध्ये वाताचे आधिक्य होते. सहासात

वर्षांपासून त्यांना असा त्रास होता. अनेक उपचार झाले. तात्पुरता फरक पडायचा, पुन्हा जैसे थे! त्यांच्यावर दीड महिन्यासाठी पंचकर्म चिकित्सा आणि सहा महिन्यांसाठी पोटातून

औषधे घेण्यास सांगितले.

 

 

पंचकर्मात सुरुवातीला, डोक्यात झालेले क्षयजन्य परिवर्तन बरे करण्यासाठी चिकित्सा सुरू केली. हे परिवर्तन दूर झाल्याशिवाय मेंदूला बल आणि स्थैर्य मिळत नाही. कितीही उपचार

केले तरी शंभर टक्के परिणाम होणार नाही. परिवर्तन दूर करण्यासाठी आधी शिरोधारेची योजना करून मर्म सक्रिय करण्याचा प्रयत्न केला आणि मेंदूचे पोषणही त्याद्वारे केले. डोके

शांत करून तेथील वात कमी करण्याचा प्रयत्न केला. बस्ती चिकित्साही केली. यामुळे बद्धकोष्ठ दूर होऊन वात कमी होण्यास विषद्रव्य बाहेर काढण्यास मदत झाली. अभ्यंगम्

आणि स्वेदनही सुरू ठेवले. यामुळे रक्ताभिसरण वाढले. वात कमी होण्यास वेग मिळाला. शरीरातील क्षयजन्य परिवर्तन बरे करून स्थैर्य आणि बल देण्यास मदत झाली.

 

दुसऱ्या आठड्यात शिरोबस्ती केली. यावेळी डोळे नाकातून तेल दिसते का याकडे लक्ष दिले. शिरोबस्तीमुळे मेंदूचे षोषण झाले. मोठ्या प्रमाणावर वात कमी होण्यास मदत झाली

आणि मेंदूतील मृत पेशींचे पुनरुज्जीवन होऊन त्या सक्रिय झाल्या. बस्ती, अभ्यंगम स्वेदनही सुरू ठेवले. कंप कमी झाला. तिसऱ्या आठवड्यात पिडिचिल म्हणजे चारपाच लिटर

तेल शरीरावर एका सतत धारेत सोडले. तेल सोडताना त्याचे तापमान सम ठेवले हलके मसाज केले. यामुळे शरीराचे बल आणि स्थैर्य वाढून कंपवात कमी झाला. नस्यम् चालू

ठेवले. त्यामुळे डोक्यातील विषद्रव्य बाहेर काढण्यास मदत झाली.

 

चौथ्या आठवड्यात नवराकिडी केली. म्हणजेनवरानावाच्या तांदळापासून काही आयुर्वेदिक बल औषधांची पोटली करून त्याने शरीराला मसाज केला. यामुळे चेतासंस्था,

चेतापेशींना बल स्थैर्य वाढले. याबरोबरच नस्यम बस्तीही होते. पाचव्या आठवड्यात पुन्हा शिरोधारा, अभ्यंगम, स्वेदनम बस्ती दिले. सहाव्या आठवड्यात थलपोडिचिल

म्हणजे पित्त वातनाशक औषधी पुर्णांची पेस्ट करून त्याचा डोक्यावर लेप दिला. सोबत नवराकिडी केले. पोटात दिलेल्या औषधांमुळे पाचन दीपन सुधारला. बल स्थैर्य

वाढण्यास मदत झाली. डोक्यासाठी दिलेल्या औषधामुळे धी, धृती स्मृती वाढली. शरीरातील पूर्ण दोषांचे शमन होऊन कंपवात बरा करण्यास मदत झाली. यासाठी मानसमित्रवडकम,

स्मृती ग्रॅन्युल्स, ब्राह्मी, सारस्वतारिष्टम, जटामांसी अशा औषधींचा वापर केला. त्यांना लाभ झाला.

 

कंपवात असल्यास लक्षणांबरोबर शरीरात अशक्तपणा, हातपाय अजिबात स्थिर राहणे, हातापायाला मुंग्या येणे, डोके खूप जास्त हलके किंवा खूप जड झाल्यासारखे वाटणे,

डोक्यात (मेंदूत) क्षयजन्य परिवर्तन, त्यामुळे डोकेदुखी, संपूर्ण शरीरात क्षयजन्य परिवर्तन, शरीरात मोठ्या प्रमाणावर वातवृद्धी, डोक्यात सतत बहुविध विचार, एका जागेवर सरळ

उभे राहणे शक्य होणे अशीही लक्षणे दिसू शकतात, त्यामुळे काळजी घेणे कधीही गरजेचे.

 

 

 

 

 

AyurvedicBLOGS

आयुर्वेदात संयम हवा…

ayurvedic

आयुर्वेदात संयम हवा

 

काही वर्षांपूर्वीची केस. माझ्याकडे एक गृहस्थाला त्यांच्या नातेवाइकांनी अक्षरशः उचलून आणले होते. आल्याआल्या त्यांनीच सांगायला सुरुवात केली. स्कूटरवरून जाताना पाठीला

जबरदस्त धक्का बसला आणि पाठ दुखायला सुरुवात झाली. काही दिवसांनी कंबरही दुखायला लागली. पायात चमका निघायला लागल्या, मुंग्या येणे सुरू झाले. डाव्या पायापेक्षा

उजव्या पायाला जास्त त्रास होता. उजवा पाय जास्त अकडलाही होता. मग ऑर्थोपेडिक सर्जनकडे धाव घेतली. त्यांनी एमआरआय करायला सांगितले. एमआरआयमध्ये एल३

एल४एल५ यामध्ये खूपच दाब आल्याचे आणि रॅडिक्युलोपॅथी उजव्या पायात असल्याचे स्पष्ट दिसत होते. त्यांनी आधी फिजियोथेरपी घ्यायला सांगितले. त्याने काही आराम

पडला नाही. काही औषधही दिली होती. पण परिणाम शून्य! मग न्युरोसर्जनचा सल्ला घ्यावा असे त्यांनी सुचवले. न्युरोसर्जननी शस्त्रक्रिया करायला सांगितले. लगेचच्या

आठवड्यात ऑपरेशन केले. बरे वाटत असतानाच काही दिवसांतच दोन्ही पायांतील संवेदना नाश झाल्या. न्युरोसर्जनने पुन्हा ऑपरेशन करायला सांगितले. तेही झाले. पण विशेष

आराम पडला नाही. प्रचंड निराशा आली. केरळीय पंचकर्माने हे बरे होऊ शकते, असे त्या गृहस्थांच्या वाचनात आले. शोध घेत घेत ते शंकरनगर मधील माझ्या क्लिनिकमध्ये

पोहोचले. सगळ्या शक्यतांचा विचार करून, बरे होण्यास तीनसाडेतीन महिने लागतील, असे त्यांना सांगितले. त्यात पंचकर्म अडीच महिने आणि पुढे फक्त औषधोपचार.

 

पंचकर्म उपचाराच्या पहिल्या दिवशी अभ्यंगम आणि स्वेदन केले. दुसऱ्या दिवसापासून पुढे सात दिवस एलाकिडी केली. सोबत नस्यम बस्तीही सुरू केले. एलाकिडीमुळे रक्तसंचार

वाढून विषद्रव्ये कमी झाली. सोबतच पाठीच्या मणक्यातील शिथिलता वाढली. दुसऱ्या आठवड्यात लिटर तेलाने पिडिचिल केले. पिडिचिल करताना नाडी दोषानुसार तेलाची

निवड केली. नस्यम बस्ती सुरू ठेवले. पिडिचिलमुळे सर्व शरीरातील वात कमी होऊन, रक्तसंचार वाढून स्नायू, मांसपेशी, मज्जारज्जू, कंडरा शिरा सगळ्यांना मजबुती

मिळण्यास मदत झाली.

 

तिसऱ्या आठवड्यात नवराकिडी केली. त्यामध्ये बल्यद्रव्यांचा संवेदना प्राप्त करून देणाऱ्या तसेच नाडीनुसार औषधी द्रव्यांचा उपयोग केला. पुढे चौथ्या आठवड्यातही हाच

उपचार सुरू ठेवला. पाचव्या आठवड्यात पुन्हा एलाकिडी, नस्यम बस्ती केले. पाठीच्या कण्यावर विशिष्ट द्रव्यांचा लेप केला. ही प्रक्रिया १५ दिवस केली. सातव्या आठवड्यात

पुन्हा नवराकिडी, नस्यम बस्ती असा उपचार केला. नस्यममुळे डोक्यातील विषद्रव्यांचा संचार बाहेर पडला तसेच मेंदूच्या हालचाली वाढून बल मिळाले त्यामुळे मज्जारज्जूला

सुद्धा बल मिळून तो पुनरुज्जीवित होऊ लागला. तसेच बस्तीमुळे हाडांवर, वातावर मज्जारज्जूवर एकत्रित कार्य झाले. आठव्या आठवड्यातही हाच उपचार केला. चौथ्या

आठवड्यात पायांना संवेदना जाणवायला सुरुवात होती ती आठव्या आठवड्यापर्यंत दृढ झाली आणि आठव्या आठवड्याच्या शेवटीशेवटी ते स्वतःच्या पायावर उभे राहून एकएक

पाऊल टाकू लागले. एव्हाना उपचाराचा ७०८० टक्के परिणाम झाल्याचे दिसत होते.

 

नवव्या आठवड्यात पुन्हा पिडिचिल केले. पाठीला औषधी द्रव्यांचा लेप दिला. शिरोबस्तीही केली. दहाव्या आठवड्यात थलपोडिचिल केले. अभ्यंगम स्वेदन केले. पाठीच्या

कण्याला औषधी द्रव्यांचा लेपही केला. अभ्यांतर औषध रचनेत, पाठीच्या कण्यावर, मज्जारज्जूवर मेंदूवर कार्य करून पाठीच्या कण्यातील स्निग्धता वाढवणाऱ्या, मजबुती

निर्माण करणाऱ्या औषधी दिल्या. आयुर्वेदामुळे बऱ्याच प्रकारच्या दुर्धर व्याधी मुळासकट बऱ्या होऊ शकतात. फक्त संयम ठेवण्याची गरज आहे.