BLOGS

BLOGS

नवराकिडी

नवराकिडीनवराकिडी

नवराकिडी या क्रियेला षष्टिकाशाली पिंड स्वेदमही म्हटले जाते. यामध्ये मलमलच्या पिशवीत ‘नवरा’ नावाच्या तांदळाच्या द्रावणाबरोबर काही औषधांची गाठ बांधून ते संपूर्ण शरीरावर किंवा शरीराच्या विशिष्ट भागावर लावून किंवा फिरवून घाम आणला जातो. मल्याळम भाषेत ‘नवरा’ म्हणजे तांदुळ (संस्कृतमध्ये षष्टिकाशाली). हा तांदूळ ६० दिवसात उगतो; किडी (संस्कृतमध्ये पिंड) अर्थात ग्रास किंवा गाठ. ‘नवरा’ हा औषधी गुण असलेला तांदूळ केरळमध्ये उगवला जातो आणि हे एक देशी वाण आहे. आणि नवराकिडी ही केरळमधील आयुर्वेद चिकित्सकांद्वारे उपयोगात आणली जाणारी एक अनोखी उपचार प्रक्रिया आहे. ही प्रक्रिया १४ दिवसांच्या कालावधीसाठी दर दिवशी ४५ ते ६० मिनिटांसाठी २ ते ४ मसाह करणार्‍या व्यक्तींकडून केली जाते. सगळ्या प्रकारची सांधेदुखी, अंग दुर्बलता, उच्च रक्तदाब, उच्च कोलेस्टेरॉल आणि काही स्नायु रोगांसाठी उपचाराचा हा प्रकार प्रयोगात आणला जातो. उकडलेल्या ‘नवरा’ तांदुळाबरोबर विविध प्रकारचे कषाय आणि क्षीर यांचा ग्रास करुन एकांग किंवा सर्वांगावर लावला जातो. ‘नवरा’ स्निग्ध, गुरु, स्थिर, शीत आणि त्रिदोषाघ्न आहे, स्वेद कर्म असूनही ब्रम्हनगुण आहे.  द्रोणीच्या दोन्ही बाजूला उभ्या असलेल्या दोन चिकित्सकांद्वारे दोन गरम किडी लावले जातात.  यानंतर दुसर्‍या हाताने हलकी मालिश केली जाते.  आपल्या तळव्याच्या मागील बाजूने ग्रासाला स्पर्श करुन तो रुग्णास सहन होण्यासारखा
आहे की नाही हे सुनिश्चित केले जाते.  दूध आणि कषायाच्या मिश्रणात वारंवार ग्रास बुडवून त्याचे तापमान कायम ठेवावे लागते.  रुग्णामध्ये सम्यकस्विन्नलक्षण दिसू लागेपर्यंत किंवा ग्रास सामग्री संपेपर्यंत प्रक्रिया केली
जाते.  प्रक्रियेच्या शेवटी, नारळाच्या पानांनी शरीरावर लागलेली तांदळाची पेस्ट काढली जाते. पुन्हा एकदा गरम औषधी तेलांनी हलके मालिश केले जाते. ही प्रक्रिया कायासेकमनुसार सात स्थितींमध्ये चिकित्सकांच्या सल्ल्यानुसार केली जाते. नवराकिडीचे लाभ  चेतासंस्थेसंबंधी आजार असणार्‍या रुग्णांसाठी अतिशय परिणामकारक उपचार  दीर्घकालिक आमवात, ऑस्टियोअर्थ्रायटिससाठी  पक्षाघात  स्नायुंमधे अशक्तपणा  अंग दुर्बलता आणि दूषित रक्तामुळे असणार्‍या रोगांसाठी  वय वाढण्याच्या प्रक्रियेचा वेग कमी करते  शरीरास कोमल करुन अकडले असेल तर त्याचे निवारण होते  शरीरास आराम देते आणि शांत झोपे येते  रक्ताभिसरनात सुधारणा आणि शरीराचे निर्विषीकरण करते  मांसपेशी, स्नायु विकसित करुन शरीरास मजबूत करते.  वर व वधूच्या त्वचेला तजेला व चमक देते.

BLOGSSpine pain

असह्य पाठदुखी

पाठदुखीपाठदुखी

 

४ वर्षांपूर्वी कंबरदुखीने बेजार एक गृहस्थ माझ्याकडे आले होते. सुरुवातीचे बोलणॆझाल्यावर लक्षात आले की कंबरदुखीला निमित्त फक्त गाडीवरून जाताना बसलेल्या धक्क्याचे झाले. पण धक्का मात्र जबरदस्त बसला होता. धक्का बसल्यावर पाठ दुखणे, कंबर दुखणे सुरु झाले. एवढ्यावरच थांबले नाही. पायात चमका निघणे, मुंग्या येणे सुरु झाले. काही दिवसांनी उजव्या पायात कडकपणा आला. डॉक्टरांकडे गेल्यावर त्यांनी एमआरआय करायला सांगितले. एमआरआयमध्ये एल३-एल४- एल५ या मणक्यांमध्ये खूप जास्त दाब (कॉम्प्रेशन) आल्याचे स्पष्ट दिसत होते. उजव्या पायात रॅडिक्युलोपॅथी दिसत होती. म्हणून फिजियोथेरपी घेण्याचा सल्ला डॉक्टरांनी दिला. पण त्याने काही विशेष आराम किंवा फरक पडला नाही. त्यामुळे न्युरोसर्जनने शस्त्रक्रिया करण्यास सांगितले. त्यानंतर लगेच त्यांचे ऑपरेशन करण्यात आले. ऑपरेशन केल्यावर थोडे बरे वाटत होते. पण काही दिवसातच त्यांच्या दोन्ही पायातील संवेदना नाहीशा
झाल्या. न्युरोसर्जनने पुन्हा शस्त्रक्रिया करण्यास सांगितले. ती पण केली. पण विशेष आराम पडला नाही. केरळीय पंचकर्माने ही समस्या बरी होऊ शकते असे त्यांना कळले आणि इथे कोण असे पंचकर्म करुन देते याचा शोध घेत ते माझ्याकडे येऊन पोहचले. पोहचले काय! त्यांना उचलूनच क्लिनिकमध्ये आणले होते. ऑपरेशन आणि त्यांच्या परिस्थितीला फक्त दिड महिना झाला होता. त्यामुळे केरळीय पंचकर्माने ते लवकर बरे होऊ शकतील असे मला मनापासून वाटत होते. म्हणून त्यांना औषधोपचारासाठी तीन ते साडे तीन महिने द्यावे लागतील असे सांगितले. त्यातले अडीच महिने पंचकर्मासाठी लागतील याची त्यांना कल्पना दिली. पहिल्या दिवशी, अभ्यंगम व स्वेदन केले. दुसर्‍या दिवसापासून पुढे सात दिवस एलाकिडी केले. सोबत बस्ती व नस्यम सुरु केले. एलाकिडीमुळे रक्तसंचार वाढून विषाक्तता कमी झाली. सोबतच पाठीच्या मणक्यातील शिथिलता वाढली. दुसर्‍या आठवड्यात ४-५ लिटर तेलाने पिडिचिल केले. पिडिचिल करताना नाडी व दोषानुसार तेलाची निवड केली. यामुळे संपूर्ण शरीरातील वात कमी होऊन, रक्तसंचार वाढून स्नायु, मांसपेशी, मज्जारज्जू, कंडरा व शीरा सगळ्यांना मजबूती मिळण्यास मदत झाली. जोडीला नस्यम व बस्ती होतेच.
तिसर्‍या आठवड्यात नवराकिडी केले. यामध्ये बल्यद्रव्यांचा आणि नाडीनुसार, संवेदना प्राप्त करुन देणार्‍या औषधी द्रव्यांचा उपयोग केला. पुढे एकूण दोन आठवडे हाच उपचार केला. नस्यम ब बस्ती सुरुच ठेवले. पाचव्या आठवड्यात पुन्हा एलाकिडी, नस्यम, बस्ती केले. पाठीच्या कण्यावर विशिष्ट औषधी द्रव्यांचा लेप दिला. ही प्रक्रिया १५ दिवस केली. सातव्या आठवड्यात पुन्हा नवराकिडी, नस्यम व बस्ती केले. नस्यममुळे डोक्यातील विषद्रव्यांचा संचार बाहेर पडला तसेच मेंदूच्या हालचाली वाढून बल मिळाले व त्यामुळे मज्जारज्जूला सुद्धा बल मिळाले व तो पुनरुज्जिवित होऊ लागला. तसेच बस्तीमुळे हाडांवर, वातावर, मज्जारज्जूवर एकत्रित कार्य झाले. या सगळ्यामुळे जवळपास ४ आठवड्यात पायांना
संवेदना जाणवू लागल्या, हालचाल वाढली. आठव्या आठवड्यातही हेच उपचार केले. यामुळे आठव्या आठवड्याच्या शेवटी-शेवटी ते स्वतःच्या पायावर उभे राहून एक-एक पाऊल टाकू लागले. त्यांना ७०-८० टक्के आराम पडला. नवव्या आठवड्यात पुन्हा पिडिचिल केले. औषधी द्रव्यांचा लेप पाठीला दिला. तसेच शिरोबस्ती पण केली. दहाव्या आठवड्यात थलपोडिचिल केले. अभ्यंगम व स्वेदन केले. पाठीच्या कण्याला लेपनही केले. अभ्यांतर औषध रचनेत पाठीच्या कण्यावर, मज्जारज्जूवर व मेंदूवर कार्य करुन पाठीच्या कण्यातील स्निग्धता वाढवणार्‍या, मजबूती निर्माण करणार्‍या औषधी दिल्या. या सगळ्याचा एकत्रित परिणाम म्हणजे ते गृहस्थ पूर्णपणे बरे झाले. त्यांना व्यवस्थित चालता येऊ लागले. आज ते सर्वसामान्य आयुष्य जगत आहेत.

BLOGSInsomnia

शांत झोपाचे महत्व:

1504519088-0092

 

शांत झोपाचे महत्व: झोप ही एक अशी तंत्रना आहे  जी शरीर व मन दोघाना  विश्राम देणारी असते. पुरसे  झोप  ही शरीर व मनाची आवश्यक  गरज आहे २४ तासातुन  किमान ६ ताशाची झोप आवश्यक  आहे. आणि लागणारी झोप ही शांत असणे sound sleep  आवश्यक असते .चारकांनी निद्रेची  व्याख्या सांगताना   म्हणले आहे  कि ???यंदा तू  मनाशी  कालान्ते कार्मात्मान : काल्मानीत्वाता: | विषयेभ्यो निवतात्ता तदा स्वपिति मानव: ||

अशी  अवस्था ज्या मध्ये . इंद्रिय आपआपल्या विषयापासून निव्रत होतात व मन देखील पूर्णत :  थकून जातो . ते  आपले कार्य करण्यास  असमर्थ  होतात . त्या अवस्थेला   निद्रा असे म्हणतातः

निद्रेच लाभ :

यथाविधी घेतलेली झोप , शारीरिक व मानसीक पोषण करणारी , कार्मेंद्रीयाची  कार्याक्षमता वाढविणारी, दीर्घायुष्य देणारी  असते  उलट अपुरी   निद्रा ही  दुखः ,कृशता ,दुर्बलता ,नपुंसकता ,अज्ञान तथा मृत्युकारक असते . इतकी महत्व्वपूर्ण  असते झोप . पण आजकल कित्येक लोक अनिद्रा या त्रासापासून झुजत असतात.

जास्त चहा,  कॉफीचे व्यसन , कामाचा बोझा शारीरिक विकृती  मानसिक ताण  – तणाव यांमुळे कित्येक लोकांना आनिद्रचा त्रास होतो तसेच आजकालचे जीवन प्रतिस्पर्धात्व झाले आहे परिणाम स्वरूपी लोक आपले क्षमत्व दाखवाण्यासाठी ओवर time  करतात . झोपोची वेळ निघून जाते पण काम संपता संपत  नाही व  वेळ  गेल्यानंतर झोपायला गेल्यास तास २ तास झोपच लागत नाही. कित्त्येक लोक  झोप लागते  पण एकदा   जाग आल्यास परत झोप येतच नाही किवा  शांत  झोप लागतच नाही ही तक्रार घेयून क्लिनिक मध्ये येतात. तुम्ह्ला माहिती नासेल पण अपुऱ्या झोपेमुळे हृदयाघात,उच्चरक्तदाब ,शुगर  , किडनी, विकार देखील होवू  शकतात रक्तासील इंटर क्युलीन  ६ ( आय  एल ६)ट्युमर नेक्रोसीस फक्टर अल्फा (टी.एन .एफ  अल्फा) सी .रीअक्टीव प्रोटीन  ( सी .आर .पी  ) ही घातक  द्रव अपुरया  झोपे मुळे  शर्रीरात वाढतात . ही द्रव्य प्रमाणपेक्षा वाढली तर रक्ताची गुठळी होण्याची शक्यता ही ३ पतीने वाढते .ही गुठळी   हृदयच्या रक्तावाहीनित अडकल्यास  heart attack   यतो.

शरीरातील हार्मोन चे संतुलन ठेवण्याचे  काम pituitary gland   चे असते जी  मेंदू मध्ये  असते . मेंदूचे कार्याक्षमात्व  हे झोपवर  अवलबून असते नावाचे हार्मोन भूक  व लेप्तीन  हे  हार्मोन पोट भरले आहे. या साठी जवाबदार असते . अपुरया  झोपेमुळे शरीरात घरेलीन   हार्मोनचे प्रमाण वाढते  तर लेप्तीन  हार्मोनचे प्रमाण कमी होते परिणामी  आपल्याला जास्त भूक लागते व त्यामुळे स्थूलता  येते . झोप ही शरीरातील इन्सुलिन  या हार्मोन वर पण प्रभाव टाकते . इन्सुलिन हे शरीरातील शर्करेवर नियंत्रण ठवते . अपुऱ्या झोपेमुळे शरीरात इन्सुलिन   कमी स्रवते  परिणाम मधूमेह  हा रोग होतो .  हीच झोप जर  पुरशी व योग्य वेळ घत्तली तर आपली  रोग –प्रतिकार  क्षमता वाढते व व्यक्ती विविध  रोगांना बळी पडत नाही . झोपतच शरीरातील नवीन पेशी तयार होतात आणि शरीरात तयार होणारी अनेक घातक रसायने नष्ट केली  जातात.एका संशोधनानुसार पुरसे व योग्य  झोप ही – निर्णयशमता स्मरणसक्ती  सर्जनशीलता वाढविणारी असते . झोपेमुळे मेंदु आपले काम सुरळीत  करतो . मेंदूच  नाही तर शारीरातील सर्व अवयवाचा थकवा दूर होतो व सर्व अवयव हे उत्साहाने काम करायला लागतात . शांत झोप ही मनुष्याला उत्पादन क्षम बनविते . जर झोप व्यवस्थित झाले नाही तर मनाची चिडचिड  होते व कुठलेही  कार्य व्यवस्थित होत नाही .ज्या प्रमाणे शरीराच्या सुरक्षे साठी आहार आवश्यक असतो त्याप्रमाणे यथायोग्य झोप  सुधा आवश्यक  असते.

म्हणून म्हणतात

Sleep Well and Stay Well !

 

 

 

 

BLOGSOral herpes

Oral herpes

Ayurvedic Treatment of Oral herpes India

Ayurvedic Treatment of Oral herpes India

 Oral herpes simplex

  • It is called as cold sore and it can develop in lips, mouth, in single or in clusters.
  • It is a viral infection.
  • It may be mild or severe
  • Seen in children
  • There are two forms of herpes simplex virus.
  • Herpes simplex type 2 is more severe than type 1.
  • The person is capable of spreading the infection to others.

Symptoms

  • Gum inflammation
  • Mouth soreness
  • Fever
  • Swollen lymph nodes
  • Child will cry continuously
  • Blisters may not be noticed, because they rupture within a day.
  • Within 10 days the child will become
  • Secondary herpes may happen as aopen sore on the outer lip. It is called cold sore or fever blister.
  • Flare up will be there because of sun burn
  • Anxiety aggravates this condition
  • It is seen in persons with impairment f immune system.

Treatment

  • Like the asyapakacikitsa, but drugs useful in visarpa can also be used.

Kasayam

  • Nimbadikasayam – 60 ml morning and night before food.
  • Amrtasadangam -kasayam60 ml morning and night before food.
  • Candanadi kasayam-60 ml morning and night before food.
  • Pencatiktamkasayam – 60 ml morning and night before food. Are highly useful here.
  • Jathipallavakasayam -60 ml morning and night before food.
  • Saptaccadadikasayam -60 ml morning and night before food.
  • Usiradi kasayam-60 ml morning and night before food.

Curnam

  • Nilavembucurnam – 1 teaspoon with milk at night after food
  • Sinthilcurnam – 1 teaspoon with milk at night after food

Gulika

  • Kaisoraguggulu- 2-0-2 after food.
  • Nimbadivati – 2-0-2 after food.
  • Sudarsanavati – 2-0-2 after food.

Lepam

  • Sudharsanacurnam with rose water is applied
  • Nilavembucurnam with rose water is applied

Kavalam / Gandusam

  • Jathipallvakasayam
  • Guducyadikasayam
  • Saptaccadadikasayam
  • Aragvadadikasayam
  • Trphalakasayam

Ayurvedic Treatment of Oral herpes India at Parijatak Ayurveda Nagpur

BLOGSMouth sore

Mouth Sore Treatment

Mouth-Sores-Inside-Lip-e1464383009527

 

Ayurvedic Mouth Sore Treatment India

Mouth sore [ Mukhapakam ( Aphthous ulcer, Canker sore )]

  • It is usually a vesicle or a bullae or an ulcer.
  • Canker sore and cold sores are very commonly seen in practice.
  • They can last upto 14 days.
  • Stress before the exam is a cause
  • It can appear in clusters
  • Disappear by themselves in 10 days.
  • Many people with AIDS have this ulcer.

 

Symptoms

  • Pain , if they take hot, spicy food it will be burning in nature.
  • There will be mild fever, swollen lymph nodes in neck

Treatment principle

  • Tikta, kasaya, Madura, ruksa, sitaousadas are used.
  • Virecana with trvrtcurnam ( Avipatthjicurnam ) – 15 gms morning with hot milk in kaphajiranakala around ( Morining 30 )

 

Kasayam

  • Sonitamrta kasayam-60 ml morning and night before food
  • Sapthaccadadikasayam – 60 ml morning and night before food
  • Trphalakasayam – 60 ml morning and night before food
  • Mahatiktakamkasayam – 60 ml morning and night before food
  • Tiktakamkasayam -60 ml morning and night before food
  • Candanadikasayam -60 ml morning and night before food
  • Akkarakudinner -60 ml morning and night before food

Gulika

  • Kamadhugarasam tablet – 2 0-2 after food.
  • Amlapittantakaloham tablet – 2 0-2 after food.
  • Yastimadhugulika– 2 0-2 after food.
  • Stomatab– 2 0-2 after food.

After the acute phase is over the following ghees are prepared.

 

 

Ghrtam

  • Tiktakaghrtam- 15 ml morning and night before food
  • Mahatiktaka ghrtam-15 ml morning and night before food
  • Manickaghrtam -15 ml morning and night before food
  • Candanadighrtam- 15 ml morning and night before food
  • Durvaghrtam -15 ml morning and night before food

 

Virecanam

  • Kalyanakagudam -25 gm morning empty stomach 9.00 am [ weekly once ]

For external application

  • Yastimadhucurnam (Use low dose, if you give high dose,it will produce vomiting )
  • Trphalacurnam mixed with honey should be applied in the sore.

Kavalam (Gargling with honey)

  • Sapathaccadadikasayam
  • Yastimadhukasayam
  • Trphalakasayam
  • Aragvadatvakkasayam

[All kasayam with honey is highly useful (Sitakasayam is better )

Other medicines

  • Dhatriloham- 1 gm two times a day with honey
  • Gairikabhasmam- 1 gm two times a day with honey
  • Pravalapisti- 1 gm two times a day with honey

Pathya Apathy

  • Follow pittahara measures
  • Avoid coffee, tea, spicy foods and stress
  • Avoid constipation.

Ayurvedic Mouth Sore Treatment India at Parijatak Ayurveda.

 

 

 

 

 

 

 

 

BLOGSUncategorized

आमवात… एक असह्य वेदना

आमवात… एक असह्य वेदना

 

सांध्यांमध्ये असह्य वेदना असलेल्या एक काकू भेटायला आल्या. त्या त्यांची व्यथा सांगू लागल्या.

काकू : विचित्रच काहीतरी होत डॉक्टर! माझ्या सांध्यांमध्ये वेदना होतात. अगती असह्य. त्यात आतून गरमपणा जाणवतो. स्पर्शसुद्धा सहन होत नाही. सांध्यावर सुजही असते.

मी : आणखी काय होतं?

काकू : अहो, काय सांगू? एका सांध्याचं दुखणं कमी होत नाही तर दुसऱ्या सांध्यात वेदना व्हाययला लागतात. विंचू दंश झाल्यासारख्या वेदना असतात त्या! शिवाय भूकही कमी झाली आहे.

त्यांचे रिपोर्टस् पाहिले. एरिथ्रोसाइट सेडिमेंटेशन रेट (ईएसआर) वाढलेला होता आणि रुमॅटिक अर्भ्रायटिस फॅक्टर ‘पॉझिटिव्ह’ होता.

मी : हा आमवात! वातरोगाचा एक प्रकार.

ताण, आहारमूल्यांची कमतरता, व्यायामाचा अभाव, जास्तीत जास्त बैठे काम, खूप जास्त प्रवास, अतिश्रम, रात्री जागरण आणि दिवसा झोप अशा अनेक कारणांमुळे अशा प्रकारे भेडसावणारे वातरोग होतात. अलीकडे या कारणांमध्ये जंक फूड आणि फास्ट फूडचीही भर पडली आहे.

काकू : मी सगळ्या प्रकारचे औषधोपचार केले आहेत. कशाने काही फरक पडला नाही. सगळ्या ‘पॅथी’ करून झाल्या. आयुर्वेद तेवढा राहिला होता. माझा त्रास कमी होऊ शकतो का?

मी : ‘आमवात’ हा आजार पूर्णपणे बरा होऊ शकेल असे विशिष्ट उपचार आयुर्वेदात आहेत. लक्षणांची चिकित्सा उपचार केला जातो. उपचाराचा विचार करताना, आजार कसा होतो किंवा झाला आहे याचा विचार केला जातो. आता तुमच्या बाबतीत काय आहे ते सांगतो.

तुम्हाला ‘आमवात’ आहे. म्हणजे तुमच्या संधीवर वात वाढला आहे. त्या वातावर ‘आमाचा’ म्हणजे ‘विषाचा’ संचय झाला आहे. आमवाताबाबत कळीचा मुद्दा असा की स्नेहद्रव्याने वातविरोधी चिकित्सा केली तर ‘आम’वाढतो आणि ‘आम’ कमी करण्यासाठी चिकित्सा केली तर वात वाढतो.

काकू : मग कसं काय साधणार?

मी : मग काय! दोन्हीचा परस्परसंबंध साधून त्यांना मुळासकट काढण्यासाठी वात आणि आम यांची क्रमा-क्रमाने आनुषंगिक चिकित्सा करावी लागते. तेच आपण करणार आहोत. पोटातून औषध देताना शरीराची पचनशक्ती वाढेल अशी वातहारक औषधे देईन. महारसनाधी काढा, रास्नासप्तक काढा, सिंहनाद गुग्गुळ अशी योजना करू. पोट साफ व्हावे आणि आमसंचिती व वात कमी होण्यासाठी दररोज सुंठसिद्ध एरंडेल तेल तुम्हाला घ्यावं लागेल.

काकू : बरं आणि आयुर्वेदात बरीच तेलं आणि मसाज वगैरे असतं म्हणे. तस काही नाही?

मला हसूच आले. काकूंनी बरीच माहिती गोळा केलेली दिसली.

मी : आहे तर! याबरोबरच केरळीय पंचकर्मात दोषांच पाचन करण्याकरता एलाकिडी (पोटली मसाज) किंवा पोडिकिडी चिकित्सा देतात. वात आणि विष बाहेर काढण्यासाठी काढा आणि तेलाची बस्तीही असेल. अनुतेलानी नस्यम् चिकित्साही करता येते. सांध्यांमध्ये जास्त वेदना व गरमपणा म्हणजे विषद्रव्य जास्त! तेव्हा वालुका पोटली स्वेदही करावे लागेल असं दिसतंय.

काकू : आणि पथ्य?

मी : आहे तर. थंड, आंबट, खारट, गोड, जड, वातुळ पदार्थ कटाक्षाने टाळावे. चिंच, लिंबू, कैरी, टोमॅटो, डालडा, लोणचे, आइस्क्रीम, आंबा पूर्णपणे बंद! वेदनाशामक गोळ्या घ्यायच्या नाही. वेडंवाकडं बसू नका, बैठक नको. उगाच दगदग नको. अती श्रम नकोत. उकडले तरी चालेल पण अंग गार पडू देऊ नका. म्हणजे एसी, कूलर नको. नेहमी सुंठचुर्ण मिसळून गरम पाणी प्या. मुग, आले, लसूण, जिरे, सुंठ भाजून त्याचे सेवन करता येईल. शिवाय हलका व्यायाम!

आमवातावरचा हा आयुर्वेदातला हमखास उपाय आहे. उपचारात सातत्य, पथ्य पाळल्यास हा आजार निश्चितच बरा होऊ शकतो.

 

 

 

BLOGSOsteoporosis

कॅल्शियमची कमतरता आणि सांधेदुखी

download

कॅल्शियमची कमतरता आणि सांधेदुखी

 

 

सर्वे सन्तु निरामया:

 

वेगाने बदलणारी जीवनशैली, व्यायामाचा अभाव, आहारात पोषणमूल्यांची कमतरता, विशेषतः कॅल्शियमची, यामुळे हाडे कमकुमत होतात. वाढत्या वयानुसार साध्यांची झीज होते.

वंगन कमी होऊन ठिसूळपणा येतो. परिणामी हाडांसंबंधीच्या समस्या जाणवायला सुरुवात होते. सांधेदुखी आणि त्यासंबंधी अन्य त्रास प्रकर्षाने जाणवतात.

 

सहासात वर्षांपूर्वीची गोष्ट आहे. ५८ वर्षांचे एक गृहस्थ असह्य गुडघेदुखीची तक्रार घेऊन आले होते. दोन्ही गुडघ्यांमध्ये प्रचंड वेदना! पुरुषांमध्ये सहसा आढळत नाहीत पण या

गृहस्थांच्या दोन्ही पायांमध्ये वाक होता. दोन्ही पायांवर सुज होती. स्पर्शही सहन होत नव्हता. संधीची चालना करून पाहिल्यावर लक्षात आले की गुडघ्यांमधूनकटकटअसा

आवाज येत होता. गुडघ्यांच्या मागील भागाचा नसा लागून आल्या होत्या, अकडलेल्या होत्या. दोन्ही गुडघ्यांबरोबर कंबरही दुखत होती. त्यामुळे राहूनराहून मांडीतही वेदना होत्या.

दोन्ही पायांवर ते पाच मिनिटांपेक्षा जास्त उभे राहू शकत नव्हते. दोन्ही गुडघ्यांची मोठ्या प्रमाणावर झीज झाली होती. अॅसिडिटीचा त्रास होता आणि पचनही व्यवस्थित नव्हते.

बद्धकोष्ठही होतेच.

 

माझ्याकडे येण्यापूर्वी ते इतर काही आयुर्वेदिक डॉक्टरांकडे जाऊन आले होते. पंचकर्मही करून घेतले होते पण काही विशेष फरक पडला नव्हता. त्यापूर्वी ते ऑर्थोपेडिक सर्जनकडेही

जाऊन आले होते. त्यांनी गुडघे रिप्लेस करण्याचा सल्ला दिला होता.

 

सगळी तपासणी केल्यावर, अभ्यांतर चिकित्सा महिने आणि कमीत कमी दीड महिना पंचकर्म करावे लागेल असे सांगितले. त्यावर ते उपचाराला तयार झाले. पहिल्या दिवशी

अभ्यंगम् स्वेदन केले. दुसऱ्या दिवसापासून एलाकिडी आणि नस्यम् बस्ती उपचार सुरू केले. परंतु यामुळे, विशेषतः पहिल्या आठवड्यात काही परिणाम झाल्याचे आढळले

नाही. म्हणून दुसऱ्या आठड्यात चिकित्सेत बदल केला. जानुधारा, नस्यम् बस्ती सुरू केले. दुसऱ्या आठवड्यातही पहिले दिवस काही परिणाम दिसले नाही. सहाव्या सातव्या

दिवशी सकारात्मक परिणाम दिसले. या गृहस्थांच्या बाबतीत असे लक्षात आले की त्यांचा त्रास खूप जुना होता. त्यामुळे व्याधी वाढली होती. नीट उपचार झाल्याने एक पोफळी

झाली होती म्हणून दोन आठवडे परिणाम दिसले नाही.

 

 

तिसऱ्या आठड्यात पुन्हा जानुधारा केली. सोबत नस्यम बस्ती सुरू ठेवले. जानुधारेसाठी नाडीप्रमाणे तेल निवडले होते. तसेच ज्या औषधांचा लेप केला होता. त्यामुळे हाडांची झीज

भरून काढण्यासाठी तेथिल स्निग्धता वाढवण्यास मदत झाली. बस्ती नस्यममुळे वाताचे शमन करून विषद्रव्य शरीरबाहेर काढण्यास मदत झाली.

 

चौथ्या आठवड्यात जानुबस्ती, लेप, नस्यम बस्ती केले. या आठड्याच्या शेवटी जवळपास ५० टक्के परिणाम दिसले. पाचव्या आठड्यात पुन्हा एलाकिडी उपचार केले. या संपूर्ण

चिकित्सेमुळे पुर्ण रक्ताभिसरण वाढले, संधिबंध,कंडरा, स्नायुंची ताकद वाढली, हाडे पूर्ववत होऊ लागली. सायनोव्हियल फ्लुइड पूर्ववत होऊ लागले. सहाव्या आठड्यात जानुधआरा,

लेप, नस्यम् बस्ती पुन्हा केले. आता त्या गृहस्थांना जवळपासं पूर्ण बरे वाटू लागले. पुढचे तीन महिने पोटातून औषधे घेणे सुरू ठेवण्यास त्यांना सांगितले. पचन सुधारून,

रक्ताभिसरण वाढवून कॅल्शियमची कमतरता दूर करून हाडांचा ठिसूळपणा घालवणारी औषधे त्यांना दिली, तसेच शरीरातील विषद्रव्यांचा संचार नाहिसा, करणारी, स्नायु,

संधिबाधांना, संपूर्ण शरीर रचनेला ताकद देणारी वार्धक्यजन्य वात कमी करणारीही औषधे दिली. या गृहस्थांना गेल्या सहा वर्षांपासून आतापर्यंत कोणताही त्रास नाही. दर

महिन्यात नियमितपणे ते तपासणी येतात. शस्त्रक्रियेची गरजच पडली नाही. योग्य काळजी घेतल्यास योग्य चिकित्सा केल्यास गुडघ्यांचे आजार पूर्णपणे बरे होऊ शकतात

शस्त्रक्रियेची गरज भासत नाही.

 

BLOGSLifestyleObesity

लठ्ठपणा…जिव्हाळ्याचा विषय

Obesity-

लठ्ठपणा…जिव्हाळ्याचा विषय

 

 

वजन कमी करण्यासाठी काय करत नाही आपण? आहार नियमन (डाएटिंग), व्यायाम! झुम्बा, पिलेट्स, नृत्याचे वेगवेगळे प्रकार सगळ सगळं! वजन कमी करण्यासाठी काहीही

करायला आपण तयार असतो. लठ्ठपणा किंवा आवश्यकतेपेक्षा जास्त वजन असणे हा बरेचदा विनोदाचा विषय असतो, पण तो तेवढाच गंभीरही आहे. वेळीच काळजी घेतली नाही तर

आरोग्यासंबंधीच्या गुंतागुंतीत भर पडते. वजन वाढण्याची कारणे काय, असे विचाराल तर धावपळ, ताण, व्यायामाचा अभाव, जंक फूड, फास्ट फूड, चटपटीत खाण्याची सवय,

आवश्यकतेपेक्षा जास्त खाण्याची सवय, दिवस-रात्र झोपण्याचे प्रमाण जास्त, सतत काही खाण्याची, चघळत राहण्याची सवय, संप्रेरकांचे (हार्मोन्स) असंतुलन, विशेषतः थायरॉइड,

पॉलिसिस्टिक ओव्हरी डिसिज (पीसीओडी), रात्री जड जेवण, कोल्ड ड्रिंक्सचे सेवन, बीअर व इतर मद्यपान, मांसाहाराचे जास्त प्रमाण, अनुवंशिकता, पचन कमकुवत असणे,

बद्धकोष्ठता, खूप जास्त आराम असणे किंवा अजिबात ताण नसणे आदी आदींमुळे वजन वाढते.

 

माझ्याकडे ३५ वर्षांची एक महिला आली होती. त्यांचे वजन तेव्हा शंभर किलो होते. त्यांच्याकडे वजन वाढण्याची अनुवंशिकता आहे. शिवाय त्यांना खाण्या-पिण्याची आवड होती.

संप्रेरक असंतुलन, अपचन या समस्या होत्या. होते काय की अपचनामुळे आहाररस निर्माण होत नाही. यामुळे यकृताद्वारे रंजक पित्ताचे कार्य व्यवस्थित होत नाही. पर्यायाने

रक्तनि​र्मिती नीट होत नाही. मांसधातूचे पचन होत नाही. परिणामी मासधातूची आणि मेदधातूची वृद्धी होती. त्या मांसाची संपूर्ण शरीरावर, विशेषतः नितंब, पोट, मांड्या आणि दंड

यावर संचिती होते. यावर औषध योजना करताना आहार-विहारावर नियंत्रण ठेवून विशेषत्वाने पचनक्रिया सुरळीत करण्यासाठी औषध द्यावी लागतात. त्याव्दारे मांस व मेदधातूचे

पचन करावे लागते.

 

त्या महिलेसाठी पंचकर्माची योजना केली. पहिल्या आठवड्यात उदवर्तनम् केले. म्हणजे मेदविलयन करणाऱ्या औषधीयुक्त द्रव्यांनी आणि चुर्णांनी रोमरंध्रांच्या विरुद्ध दिशेने सतत

४५ मिनिटे मसाज केला. सोबत काढ्यांची बस्ती दिली. यामुळे मलप्रवृत्ती बरोबर झाली व उदवर्तनामुळे मेद विलयन होऊन शरीराच्या बाहेर मेद पडू लागला. पहिल्या आठवड्यात

जवळजवळ चार किलो वजन कमी झाले. दुसऱ्या आठवड्यात पुन्हा उदवर्तनम केले. सोबत काढा व स्नेहाची बस्ती दिली. एकूण वजन ९० किलो झाले. चौथ्या आठवड्यात, एक

दिवस तेल व एक दिवस पावडर मसाज केले. बस्ती दिली. पुढे धारा करण्याचे ठरवले. पूर्ण मेद व मांसविलयन व पाचनद्रव्यांचा काढा करून तो कोमट असा पूर्ण शरीरावर सोडला व बस्ती पण दिली. यामुळे वजन ८० किलोपर्यंत आले व उपचार थांबवले. आवश्यकता असल्यास याहीपेक्षा वजन कमी करता येते. पण शरीरावर सुरकुत्या पडण्यासारखे दुष्परिणाम

होऊ नयेत म्हणून थोडे दिवस थांबून उपचार करणे योग्य ठरते. अभ्यांतर चिकित्सेत, जठराग्नी वाढवून पचन करण्यासाठी औषध दिले. सोबत मांस व मेद विलयन व पाचनासाठी

त्रिफळा गुग्गुळ, मृतसंजीवनी, अयस्कृती, पुनर्नवासव, दाडीमाष्टक चूर्ण, अमृत गुग्गुळ, गुळवेल सत्व अशी औषधे दिली. वजन कमी करण्यासाठी काही पथ्य पाळणे गरजेचे आहे.

जड जेवण नको, दिवसा झोपू नये, व्यायाम करावा, सकाळी ३०-४५ मिनिटे पायी फिरायला जावे किंवा जॉगिंग करावे, रात्री शतपावली करावी, जेवणानंतर लगेच झोपू नये, रात्रीचे

जेवण हलकेच असावे, शक्यतोवर लवकर झोपावे. जेवणानंतर अर्ध्या तासाने पाणी प्यावे. जेवणाच्यामध्ये घोटभर पाणी घेता येईल. जेवणाच्या आधाही पाणी ​पिऊ नये. वजन कमी

करण्याच्या काळात पिण्यासाठी कोमट पाणी असावे. सूंठसिद्ध पाण्याचा उपयोग केल्यास जास्त चांगले. प्राणायाम व योगासने करावी.

 

 

 

 

BLOGSInsomnia

निद्रानाश… गंभीर समस्या

Insomnia

निद्रानाशगंभीर समस्या

 

 

आजकाल निद्रानाश ही मोठ्या प्रमाणावर आढळणारी समस्या झाली आहे. कॉर्पोरेट जीवनशैली, स्पर्धा, टार्गेट पूर्ण करण्यासाठी करावी लागणारी तडतड, त्यातून निर्माण होणारा

ताण, कौटुंबिक आणि वैयक्तिक आयुष्यातील ताण, जोडीला आहारातील बदलांमुळे निर्माण झालेली पोषणमूल्यांची कमतरता यातून निद्रानाश उद्भवतो. तीन वर्षांपूर्वी असेच एक

दाम्पत्य समस्या घेऊन आले. पंचेचाळिशीतील काका त्रस्त होते. एका मल्टिनॅशनल कंपनीत मोठ्या हुद्यावर होते. त्यांना त्रास म्हणजे झोपच येत नव्हतीनिद्रानाश!

 

रोजची कामं करायलाही अडचणी येत, ऑफिसच्या मीटिंगमध्येही बोलता बोलता थांबून जात. आपण काय करतोय हे कळेनासंच व्हायचं. त्या दोघांशीही बोलताना कळलं की

ऑफिसमध्ये प्रचंड राजकारण, त्यानुषंगाने सहकाऱ्यांकडून मानसिक त्रास दिला जायचा. त्यातच त्यांना काही मोठे टार्गेट्स मिळाले. तो ताण सतत तीनचार महिने राहिला.

कालांतराने तो ताण पूर्णपणे कमी झाला. पण काही दिवसांनी त्यांच्या लक्षात आले की त्यांना सतत कशाचीतरी भीती वाटते. रात्रीही अर्धवट झोप लागायची. रात्रभर डोक्यात

विचारांचा घोळ सुरु असायचा. विचारांचे थैमान! या सगळ्याचा त्यांच्या दैनंदिन कामावर विपरीत परिणाम व्हायला लागला. त्यांचीचिडचिड वाढली. उपचार घेतले पण आराम पडला

नाही. योग, प्राणायाम सगळं करून झालं पण विशेष फरक पडला नाही. त्रास वाढला.

 

त्यांचे सर्वांत आधी समुपदेशन केले. सहा महिने औषध घेणे आणि एक महिना पंचकर्म करणे गरजेचे असल्याचे समजावून सांगितले. ताणाच्या आघाताचे शरीर आणि मनावर

दीर्घकाळ परिणाम राहतात. बरेचदा मेंदूतील रक्तसंचारण प्रक्रिया, कार्यक्षमता कमी होते. त्याला अनुसरून काकांना, मेंदूचे स्थैर्य आणि बल वाढवण्यासाठी, डोक्यातील

रक्ताभिसरण वाढवण्यासाठी सारस्वतारिष्टम, स्मृति ग्रॅन्युल्स, कल्याणघृतम सारखी औषधं पोटातून घ्यायला दिली.

 

पंचकर्मास सुरुवात केली. रक्ताभिसरण सुधारण्यासाठी, विषद्रव्य बाहेर काढण्यासाठी आणि थकवा कमी करण्यासाठी पहिले तीन दिवस अभ्यंगम, स्वेदन, नस्यम् आणि बस्ती

दिली. पुढचे सात दिवस शिरोधारा क्रिया केली. डोक्यावरील कातडीतील मर्मबिंदू सक्रिय व्हावे, मेंदूचे पोषण व्हावे, मेंदूचे स्थैर्य आणि बल वाढावे, पीयूषिका ग्रंथीतून संप्रेरक स्त्रवण

वाढावे, विचार करण्याची क्षमता वाढावी, विचारांतील स्थैर्य वाढावे, विचारांतील चंचलता कमी व्हावी तसेच धीधारण क्षमता, धृतीग्रहणक्षमता आणि स्मृतिसाठवण क्षमता वाढावी

म्हणून शिरोधारेची योजना केली. सोबतच वातदोष कमी करण्यासाठी, विषद्रव्यांच्या निवारणासाठी बस्ती दिली.

 

सात दिवसानंतर काकांना चांगली झोप येऊ लागली. पण निराशा आणि इतर लक्षणे फार कमी झाली नाहीत. त्यासाठी पुन्हा सात दिवस अभ्यंगम, स्वेदन, शिरोबस्ती आणि बस्ती

दिली. यामुळे मेंदूचे पोषण, शरीरातील आणि मेंदूतील रक्ताभिसरण वाढले. वात निवारण शमन झाले. दुसऱ्या आठवड्यानंतर ५० टक्के, ६० टक्के सुधारणा दिसली. पुढील सात

दिवस, बलाबल, नाडी आणि इतर सुधारणा पाहून औषधीद्रव्य वापरत शिरोधारा केली. शिरोधारा जसे सजग मनावर कार्य करते तसेच अंतर्मनावर झालेले आघात त्या आघातांमुळे

झालेल्या बदलांवर कार्य करते. स्मृतींना सहन करण्याचे सामर्थ्य देते. त्यानंतरच्या आठवड्यात पुन्हा शिरोधारा, अभ्यंगम आणि स्वेदन केले. काकांचा त्रास नाहीसा झाला.

 

निद्रानाशेचा विकार असल्यास सुरुवातीला, सतत ताणामुळे छातीत धडधडणे, घाबरल्यासारखे होणे असे होते. हळूहळू झोप कमी होते. वाईट स्वप्न, झोपेत मध्येच दचकून उठणे,

लघुशंकेला गेल्यावर नंतर रात्रभर झोप येणे, सतत विचार सुरू राहणे यामुळे समस्या गंभीर होत जाते. निद्रानाशाची वेळीच योग्य काळजी घेतल्यास त्यातून नैराश्य संभवते. हे

सगळे टाळण्यासाठी एक संतुलित जीवनशैली आवश्यक आहे.

 

 

 

BLOGSUncategorized

वैद्यकीय ज्ञानाच्या परीक्षेची घडी

8

वैद्यकीय ज्ञानाच्या परीक्षेची घडी

 

सर्वे सन्तु निरामया:

 

डॉक्टर म्हटले की अनेक आजार, अनेक प्रकारच्या, विविध पातळ्यांवरच्या समस्या आणि अगणित केसेस! त्यातील काही अगदी साध्या, सहज बऱ्या होणाऱ्या. तर काही अतिशय

क्लिष्ट, गुंतागुंतीच्या. एवढ्या कठीण की डॉक्टर असण्याला त्या आव्हान देतात. केस कशीही असली तरी रुग्ण बरा झाल्यावर त्याच्या चेहऱ्यावर झळकणारा आनंद वेगळेच

समाधान देऊन जातो. काही केसेस अशा असतात की तेथे डॉक्टरचे कौशल्य, बुद्धिमत्ता, अभ्यास सगळेच पणाला लागते आणि आयुष्यभर ती केस, तो रुग्ण लक्षात राहतो. आज

अशीच एक केस पाहू या.

 

केस चिमूरची. तिथल्या जिल्हा परिषद सदस्यांनी माझ्याकडे आणली होती. माझ्याकडे रुग्ण म्हणून आलेल्या या रुग्णाचे वय पंचेचाळीस वर्षे होते. व्यवसायाने ते शेतकरी.

माझ्याकडे येण्याच्या एक वर्षपूर्वी शेतावर जात असताना त्यांच्या बंडीचे संतुलन बिघडले आणि ती उलटली. बंडीतून ते समोर फेकले गेले. त्यानंतर त्यांच्या पाठीवरून आणि उजव्या

खांद्यावरून बंडीचे चाक गेले. त्यांचा खांदा फ्रॅक्चर झाला, तेथील हाडांमध्ये मल्टिपल फ्रॅक्चर झाले.

 

या अपघातानंतर त्यांना दवाखान्यात भरती करण्यात आले. काही छोट्यामोठ्या शस्त्रक्रिया करून हाडे सेट करण्यात आली. हाडे, दोन महिन्यांनी कशीबशी जुळली पण दुखणे, वेदना मात्र कायम होत्या. हळूहळू त्यांच्या उजव्या हाताच्या स्नायुंमध्ये बदल व्हायला लागला. ते स्नायू कमकुवत होऊन हात बारीक होऊ लागला. ते माझ्याकडे आले तेव्हा हात

खूपच बारीक झाला होता, डाव्या हाताच्या अगदी अर्धा! त्या उजव्या हाताच्या संवेदना जवळजवळ नाहिशा झाल्या होत्या. हात नीट उचलला जात नव्हता. माझ्याकडे येण्यापूर्वी

नागपूरमधील सगळ्या मोठ्या शल्यविशारदांकडे, मुंबईतील लीलावती, केईएम रुग्णालयात, दिल्लीतील एम्स रुग्णालयात ते जाऊन आले होते. सगळीकडे, सगळ्याच डॉक्टर्सनी

त्यांना, हातावर शस्त्रक्रिया करावी लागेल असे सांगितले. मात्र, हात बरा होईल याची ५टक्के खात्री सुद्धा कोणीही दिली नाही. माझ्याकडे आले तेव्हा त्यांनी असा त्रास केरळीय

पंचकर्माने बऱ्या होऊ शकतात असे ऐकले होते. पण खात्री नव्हती. त्यामुळे तसे ते हताशच होते. नीट तपासणी केल्यावर २१ दिवसांचा उपचार करण्याचे ठरवले आणि तशी त्यांना

कल्पना दिली.

 

पहिल्या दिवशी अभ्यंगम् स्वेदन केले. पुढे तीन दिवस एलाकिडी केले. नस्यम बस्ती पूर्ण २१ दिवस सुरू ठेवले. एलाकिडीनंतर पिडीचिल केले. या गृहस्थांच्या दोषानुसार,

नाडीनुसार तेलाची निवड करून लिटर तेल शरीरावर सोडले. त्यामुळे लवचिकता वाढली, अशक्तपणा कमी झाला.

 

दुसऱ्या आठवड्यात नवराकिडी सुरू केली. नवराकिडीमुळे शरीरात गरमथंडपणा निर्माण होतो तसेच ते बल्य असल्याने चेता पेशी चेतासंस्थेला चालना मिळते. मांसपेशींना दृढता येते. दुसऱ्या आठवड्याच्या शेवटी त्यांना जवळजवळ ६०टक्के आराम मिळाला. हातातील रक्ताभिसरण वाढले, संवेदना आली, हाताचा आकार पुर्ववत व्हायला सुरुवात झाली. हात

उचलला जाऊन वर नेता येऊ लागला. तिसऱ्या आठवड्यात नवराकिडी, नस्यम, बस्ती आणि नंतर एका विशिष्ट तेलाने मालिश असा उपचार केला.

 

२१ दिवसांत हे गृहस्थ पुर्ण बरे झाले. हाताची रचना, आकार सामान्य झाले, हालचालही सहज होऊ लागली. अभ्यांतर औषधांमध्ये चेतासंस्थेला बल्य अशी औषधं दिली. २१ दिवसात

आयुर्वेदाच्या मदतीने खूप कठीण, क्लिष्ट गोष्ट साध्य झाली. गेल्या सात वर्षांपासून त्या गृहस्थांना काहीही त्रास नाही.